4 Mayıs Pazartesi gününden herkese iyi haftalar, 3 günlük tatilin ardından Fintables Bülten'e hoş geldiniz.
☑ TÜİK bugün nisan ayı TÜFE ve ÜFE verilerini, İstanbul Sanayi Odası ise İmalat PMI anketini açıklayacak. Yurt içinde haftanın geri kalanında Reel Efektif Döviz Kuru, Mevsimsellikten Arındırılmış TÜFE ve Sanayi Üretimi verilerini takip edeceğiz.
☑ Trump, Project Freedom adlı operasyonunu bugün başlatırken OPEC haziran itibarıyla günlük 188 bin varillik üretim ayarlamasına karar verdi. ABD Hazine Bakanı Bessent ise İran limanlarının fiilen abluka altında olduğunu söyledi. Brent yaklaşık yüzde 2 düşerek 106 dolar civarına indi.
☑ Nisan ihracatı yıllık yüzde 22,3 artışla 25,4 milyar dolara çıktı ve Cumhuriyet tarihinin en yüksek ikinci aylık rakamı oldu. Ramazan Bayramı kaynaklı baz etkisi rakamı destekliyor. Ancak otomotiv, savunma, gemi ve elektronik dörtlüsünün 4 aylık 2,2 milyar dolarlık katkısı baz etkisinin ötesinde gerçek bir yapısal momentuma işaret ediyor.
☑ İTO İstanbul Tüketici Fiyat İndeksi nisanda aylık yüzde 3,74, yıllık yüzde 36,83 olarak açıklandı. Toptan eşya tarafı ise aylık yüzde 4,32, yıllık yüzde 22,28 oldu. Aylık artışın yapısında mevsim geçişi belirleyici oldu.
Okuma süresi: 5 dakika 18 saniye
1️⃣ TÜİK nisan ayı TÜFE ve ÜFE verileri ile İstanbul Sanayi Odası nisan ayı İmalat PMI Endeksi aketini saat 10.00'da bekliyoruz.
2️⃣ Yurt dışında AB Mayıs Sentix Yatırımcı Güveni, ABD Mart Fabrika Siparişleri ve NY Fed Başkanı Williams'ın konuşması takip edilecek.
3️⃣ Hürmüz Boğazı'nda ABD'nin Project Freedom operasyonunun fiili etkileri ile OPEC kararının haziran ayında üretime nasıl yansıyacağı izlenecek.
4️⃣ Coca-Cola İçecek'in (CCOLA) finansal tablosunu açıklamasını bekliyoruz.
Yurt içinde haftanın odağı tamamen enflasyon ve bunun alt kırılımları olacak. Bugün açıklanacak nisan TÜFE’si, ardından TCMB’nin Aylık Fiyat Gelişmeleri Raporu fiyatlama davranışlarının yönünü anlamak açısından kritik. Salı günü gelecek Reel Efektif Döviz Kuru ve mevsimsellikten arındırılmış veriler, kur geçişkenliği ve çekirdek eğilim hakkında daha net bir resim sunacak. Haftanın ikinci yarısında ise rezervler, para-banka verileri ve özellikle cuma açıklanacak mart ayı sanayi üretimi öne çıkıyor. Sanayi verisi, mart döneminde ihracattaki oynaklığın üretim tarafına nasıl yansıdığını görmek açısından kritik olacak.
Yurt dışında ise tüm gözler cuma günü açıklanacak ABD tarım dışı istihdam verisinde. Beklentiler istihdam artışında sert yavaşlama, işsizlikte yatay seyir ve ücret artışında yeniden hızlanmaya işaret ediyor. Bu kombinasyon, bir yandan Fed’in faiz indirimi beklentilerini desteklerken diğer yandan ücretlerdeki yapışkanlık nedeniyle stagflasyon tartışmalarını canlı tutuyor. Hafta boyunca açıklanacak ISM hizmet endeksi, JOLTS ve ADP verileri bu ana veri öncesi sinyal setini oluşturacak. Williams, Musalem, Goolsbee ve Hammack'ın hafta boyunca konuşma yapması bekleniyor. Fed üyelerinin retoriği de geçen haftaki 4 muhalif oyun ardından önemli olacak.
Hafta sonu gelen üç başlık ilk bakışta “arz rahatlıyor” algısı yarattı. Trump’ın Hürmüz’de mahsur kalan gemiler için başlatacağını söylediği operasyon, OPEC’in sınırlı üretim ayarı ve Washington’dan gelen “İran limanları fiilen kapalı” mesajı. Brent’in cuma günü kısa süreli geri çekildiğini gördük. Ancak detaylara inildiğinde durum bir normalleşmeden çok, kontrollü ve kırılgan duruyor. Project Freedom boğazı açan bir adım değil, sadece içeride sıkışan gemileri çıkarmaya yönelik dar kapsamlı bir müdahale olabilir. Ayrıca İran’ın nasıl karşılık vereceğini bilmiyoruz. Burada tırmanmanın artması da söz konusu olabilir.
OPEC tarafındaki adım da benzer şekilde sınırlı. Açıklanan 188 bin varillik artış, 2023’te devreye alınan 1,65 milyon varillik gönüllü kesintinin çok küçük bir kısmını geri alacak. İran’ın sunduğu plan ile ABD’nin talepleri aynı zeminde buluşmuyor. Biri yaptırımların kalkmasını ve savaşın bitmesini isterken diğeri nükleer ve füze kapasitesinin tamamen tasfiyesine odaklanıyor. Taraflar birbirlerinden çok uzak duruyor. Bu yüzden kısa vadede kalıcı bir çözüm ihtimali zayıf görünüyor. Sonuç olarak, piyasadaki son geri çekilme kalıcı bir trendden çok geçici bir rahatlama gibi duruyor.
Nisan ayında gelen 25,4 milyar dolarlık ihracat, ilk bakışta baz etkisinin yardımıyla güçlü görünse de detaylara indikçe bunun yalnızca takvim avantajından ibaret olmadığını anlıyoruz. Geçen yıl Ramazan kaynaklı kayıp günlerin yarattığı düşük bazın üzerine bu yıl tam çalışan bir ay eklendi. Ancak asıl farkı yaratan, ihracatın belirli sektörlerde yoğunlaşan gerçek ivmesi. İlk dört ayda otomotiv yine ana taşıyıcı olurken savunma, elektrik-elektronik ve özellikle gemi-yat tarafı büyümeyi yukarı çeken ikinci katmanı oluşturuyor. Savunmadaki %28’lik artış ve gemi tarafındaki üç haneli sıçrama, baz etkisinin ötesine geçen bir genişlemeye işaret ediyor.
Coğrafi dağılım da bu tabloyu destekliyor. Avrupa tarafı istikrarlı şekilde katkı vermeye devam ederken Çin’deki %35’lik sıçrama ve Fas’ın otomotiv tedarik üssü olarak öne çıkması ihracatın daha dengeli bir yayılıma geçtiğini gösteriyor. En dikkat çekici dönüş ise Körfez’de yaşandı. Mart ayında savaş nedeniyle sert daralan bölge ihracatı, nisan ayında güçlü bir geri dönüş yaptı. Özellikle BAE, Kuveyt ve Bahreyn’de üç haneli artışlar dikkat çekiyor. Buna rağmen dört aylık toplamda BAE hâlâ en büyük kayıp yazılan pazar ve burada mücevher ihracatındaki zayıflık tabloyu aşağı çekmeye devam ediyor. Nisan ayının tek seferlik etkileri ile birlikte önümüzdeki ay ihracat verileri önemli bir test olacak.
📊 TÜİK'in açıklayacağı nisan ayı TÜFE öncesinde İstanbul Ticaret Odası'nın aylık verisi öncül bir bakış sundu. İTO İstanbul Tüketici Fiyat İndeksi nisanda aylık yüzde 3,74, yıllık yüzde 36,83 olarak açıklandı. Toptan eşya tarafı ise aylık yüzde 4,32, yıllık yüzde 22,28 oldu. Aylık artışın yapısında mevsim geçişi belirleyici: giyim ve ayakkabı yüzde 11,09 ile başı çekti, konut yüzde 8,80 ve haberleşmedeki yüzde 6,49 artış kamu kaynaklı zamların payına işaret ediyor. Sebze tarafındaki çözülme manşeti dengeleyen kalem oldu. Patlıcan yüzde 63,2, salatalık yüzde 38,1 ve kabak yüzde 32,6 düştü. İTO verisi TÜİK ile birebir örtüşmüyor, ama aylık trendin yönü konusunda piyasaya öncül bir sinyal veriyor.
🥒 TZOB'un nisan raporu üretici ile market arasındaki makasın kapanmadığını gösteriyor. Elmada fark yüzde 393,7, havuçta yüzde 329,9. Üreticide 18,75 TL olan elma markette 92,58 TL'ye çıkıyor. Markette aylık bazda yeşil soğan yüzde 48,7, ıspanak yüzde 29,9, kuru soğan yüzde 29,2 yükselirken patlıcan yüzde 74,3 ve salatalık yüzde 53,7 düştü. Üretici tarafında kuru soğan yüzde 109,1 artarken patlıcan yüzde 64,7 değer kaybetti. Yağışlı geçen nisan soğan ve patateste çürümelere yol açarak arzı daralttı. Hava koşullarındaki düzelme ise sebzelerde verimi artırarak patlıcan, sivri biber ve salatalık fiyatlarını aşağı çekti.
📦 Ticaret Bakanlığı'nın nisan dış ticaret verisi yalnızca ihracat tarafında değil açık tarafında da belirgin iyileşme gösteriyor. Açık nisanda yıllık yüzde 29,8 daralarak 8,5 milyar dolara indi, ihracatın ithalatı karşılama oranı 11,7 puanla yüzde 74,9'a, enerji hariç yüzde 87,9'a, enerji ve altın hariç yüzde 90,5'e çıktı. İthalat yalnızca yüzde 3,1 artarak 33,9 milyar dolarda kaldı. Ürün grubu kompozisyonunda en hızlı büyüyen kalem yüzde 34,9 artışla yatırım (sermaye) malları oldu. Savunma-otomotiv-gemi üçlüsünün ihracat katkısının kaynağı bu tarafta. İthalatta tüketim malları yüzde 6,7 düştü, iç talep tarafındaki soğumanın bir başka sinyali. Buna karşılık Ocak-Nisan kümülatif açığı yüzde 7,4 büyüyerek 37,2 milyar dolara çıktı.
⚡ Avrupa'da fosil yakıt fiyatlarının yükselmesi ısı pompası talebini canlandırıyor. Petrol ve gaz tarafındaki savaş primi elektrik fiyatlarına aynı ölçüde yansımayınca elektrikle çalışan pompaların göreli cazibesi arttı. İlk çeyrekte Almanya'da konut tipi satışlar yüzde 34, Fransa'da yüzde 21, Finlandiya'da mart ayında yıllık bazda yüzde 71 yükseldi. Verisi paylaşılan 12 ülkenin ortalama satış artışı yüzde 16,5. Yine de mevcut seviye 2022 zirvesinin altında. Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sonrası 3 milyon adede çıkan satışlar, sonrasında gaz fiyatlarının gevşemesi ve bazı ülkelerde teşviklerin geri çekilmesiyle gerilemişti. Avusturya ve Hollanda gibi teşviki çeken ülkelerdeki zayıf seyir devlet desteğinin ne kadar belirleyici olduğunu gösteriyor.
✈️ Hürmüz çevresindeki baskı havayolu sektöründe klasik bir maliyet meselesinden öte tedarik kısıtına dönüşmüş durumda. Jet yakıtı fiyatları savaşın başından bu yana iki katına çıktı, fakat asıl mesele bölgesel jet yakıtı erişiminin daralması ve "yakıt bulabilir miyim" sorusunun belirsizleşmesi. Havayolları son iki haftada mayıs planlarından 2 milyon koltuğu sildi. Lufthansa tek başına Mayıs-Ekim döneminde 20 bin uçuş iptali duyurdu. Sektör daha küçük uçaklara, daha az yakıt tüketen modellere ve düşük frekansa kayıyor. Etihad bir kısım hatta A350 yerine Boeing 787'yi tercih etmeye başladı. Körfez hub'larındaki kapanma Avrupa-Asya trafiğinde domino etkisi yaratırken bazı direkt hatlarda talep, yolcuların aktarmadan kaçmasıyla artıyor.