Herkese selamlar,

Havacılık sektöründe Şubat ayı verileri ve Mart ayı gelişmeleri, hem iç pazarda hem de global ölçekte önemli başlıkları beraberinde getirdi. DHMİ’nin açıkladığı yolcu verileri mevsimsel etkiler ve artık yılın getirdiği takvim farklılıklarıyla şekillenirken, şirket bazında performanslar da farklı dinamikleri ortaya koyuyor. Türk Hava Yolları’nda hava koşullarının etkisiyle sınırlı bir daralma dikkat çekerken, Pegasus dış hatlardaki güçlü artışla büyümesini sürdürdü. TAV Havalimanları ise yurtdışı trafiğindeki artış sayesinde yılı pozitif geçirdi. Öte yandan, Ramazan Bayramı tatili ve 1 Mayıs’ın perşembe günü olması turizm sektöründe hareketliliği erkene çekti. Yurtdışı cephede ise ABD’de talep zayıflarken, Avrupa’nın iki büyük havacılık grubu Lufthansa ve Air France-KLM güçlü yolcu rakamları açıkladı. Üretici tarafında ise Boeing ve Airbus’ın teslimat verileri sektörün arz tarafındaki sıkışıklıkların sürdüğüne işaret ediyor. Türkiye’de AJet’in yeni hat açılışları ve büyüme hedefleri, Çelebi’nin yurtdışı planları, Pegasus’un yeni yatırımları sektörel açıklamalardaki izlediğimiz konular oldu.

Veriler

✦ DHMİ verilerine göre, yolcu sayılarında şubat ayında hem aylık bazda hem yıllık bazda düşüş görüyoruz. Bunun sebebi şubat ayının diğer aylardan kısa olması ve 2024’ün artık yıl olması. Artık yıl, şubatın 29 gün olduğu yıllara deniyor. Bu yüzden mukayese ederken buna dikkat etmekte fayda var. Şubat ayında yıllık bazda baktığımızda %2,25, aylık bazda %12,26’lık daralma dikkatimizi çekiyor.

✦ Şirket özelindeki verileri incelediğimizde THY’nin şubat ayında toplam yolcu trafiğinin geçen yıla kıyasla %1,9 azaldığını görüyoruz. Bu azalışı hava koşullarından ötürü iptal edilen seferlere bağlamak mümkün. Yolcu sayısı iç hatlarda %8,9 azalırken dış hatlarda %2 arttı. Şirketin gelir elde etme amacıyla sahip olduğu toplam kapasiteyi ifade eden arz edilen koltuk kilometre verisi, iç hatlarda %9,9 düşüş gösterirken dış hatlarda %1,6’lık yükselişin etkisiyle toplamda %0,5 arttı. Öte yandan geçtiğimiz ay Türk Hava Yolları, Şubat 2024’ün %4,2 altında 36.904 sefer düzenlerken bu seferlerdeki doluluk oranları yurt içinde %85,4, yurt dışında %81,6 oldu. Geçen senenin aynı döneminde bu oranlar %85,1 ve %80,9’du. Kargo tarafında ise toplam taşınan yük miktarı önceki yıl göre %0,5 oranında azalarak 148,5 bin ton olarak kaydedildi.

✦ Aynı dönemde Pegasus’un toplam yolcu sayısı, önceki yılın %6 üzerinde 2,83 milyon kişiye ulaştı. Bunun alt kırılımlarından iç hatlardaki yolcu sayısında daralma %10, dış hatlardaki yolcu sayısındaki büyüme ise %16 olarak kaydedildi. Dış hatlardaki artışla yurt içi iptal edilen seferlerin etkisinin kompanse edildiği görüldü. Şubat ayında şirketin toplam uçuş trafiği 15 binin üzerine çıkarak yıllık bazda %3 büyüme gösterdi ve bu uçuşlardaki doluluk oranı %89,1’e ulaştı. İç hatlardaki doluluk oranı %92,3, dış hatlardaki doluluk oranı %87,5 olarak gerçekleşti. Toplam arz edilen koltuk kilometre ise 4.939 milyon kilometre ile Şubat 2024’e kıyasla %9 arttı.

✦ TAV Havalimanları’nın açıkladığı yatırımcı bültenine göre şubat ayında hizmet verilen toplam yolcu sayısı 5,6 milyonun üzerine çıkarak 2024’ün aynı dönemine kıyasla %3 artarken, uçuş sayısı 39,8 binin üzerine çıkarak %1 büyüme kaydetti. Dış hatlardaki yolcu trafiği 3,1 milyonla %3 yükselirken, iç hatlardaki yolcu trafiği 2,5 milyonla %2 düşüş gösterdi. Yatırımları bu yıl içinde tamamlanacak iki havalimanından, Antalya Havalimanı’nın yolcu sayısında %3 düşüş yaşanırken Ankara Havalimanı’nın yolcu sayısında değişim gözlemlenmedi. Toplam trafiğe en yüksek katkıyı sağlayan diğer havalimanları Medine ve Almatı’nın yolcu trafiği %8 ve %9 oranında arttı.

Gelişmeler

✦ Ramazan Bayramı ve ara tatilin birleşmesiyle turizm sektöründe hareketlilik erken başladı. Bu yıl okulların ikinci dönem ara tatili ile Ramazan Bayramı tatilinin çakışması, hem aile ziyaretleri hem de tatil planları açısından sektöre moral oldu. 28 Mart’ta başlayan ara tatil ve 29 Mart’ta arife günüyle başlayan bayram tatili, 1 Nisan’da sona erecek. Öğrenciler ise 7 Nisan’da okula dönecek. Türkiye Otelciler Federasyonu (TÜROFED) Başkan Yardımcısı Mehmet İşler, bu dönemdeki yoğunluğun turizm sezonunu erken başlatacağını söyledi. Bayram rezervasyonlarında geçen yıla göre %15 artış olduğunu belirten İşler, Ege Bölgesi’nde iki odalı pansiyonlardan 5 yıldızlı otellere kadar günlük fiyatların 2 bin TL’den başladığını ve 10 bin TL’ye kadar çıktığını aktardı. İşler, “Bayram rezervasyonlarında doluluk şimdiden %70’e ulaştı, bayramı %100 dolulukla kapatacağımızı öngörüyoruz” dedi. Çeşme Turistik Otelciler ve İşletmeciler Birliği Başkanı Orhan Belge ise bölgeye olan ilginin arttığını ve yoğun talep nedeniyle erken rezervasyon döneminin beklenenden önce bitebileceğini belirtti. Belge, “Misafirlerimiz ellerini çabuk tutsunlar, bu yaz Çeşme’de yer bulmak kolay olmayabilir” uyarısında bulundu.

✦ ABD’nin en büyük üç havayolu şirketi, yurt içi talepte yavaşlama sinyalleri verdi ve ilk çeyrek gelir ve kâr beklentilerini aşağı çekti. American Airlines, yaptığı açıklamada yurt içi tatil amaçlı seyahat talebinde zayıflık ve ocak ayı sonunda Washington üzerinde meydana gelen uçak kazasının etkisini gerekçe göstererek beklentilerini düşürdüğünü duyurdu. United Airlines CEO’su da yurt içi talepte zayıflık gözlemlediklerini ve “daha zorlu bir ekonomik dönemin” yaklaştığını söyledi. Havayolu talebindeki zayıflama, ABD tüketici güveninde olası daha geniş bir gerilemeye işaret ediyor. American Airlines, yaptığı açıklamada “Özellikle mart ayında yurt içi tatil segmentindeki zayıflık ve Washington’daki Flight 5342 kazasının etkisiyle gelir ortamının beklenenden daha zayıf seyrettiğini” belirtti. United CEO’su Scott Kirby ise yurt içi talepteki zayıflığın hükümetin DOGE kapsamında kamudaki kesintilerden kaynaklandığını belirtti. Şirketin işlerinin yaklaşık %2’si kamu sektörü müşterilerinden, %2-3’ü ise danışmanlar, müteahhitler ve hükümet bağlantılı işlerden geliyor.

✦ Alman havacılık devi Lufthansa Group, güçlü geçen 2024 yılı sonuçlarını açıkladı. Grup toplamda 37,6 milyar Euro gelir elde ederek tarihindeki en yüksek seviyeye ulaştı. 2024 yılı boyunca Lufthansa Group Havayolları 131 milyon yolcu taşıyarak yıllık bazda %7’lik bir artış kaydetti. Doluluk oranı da %83,1 ile rekor seviyeye ulaştı. Özellikle temmuz ve ağustos aylarında bu oran %88’e yaklaştı. Grubun amiral gemisi Lufthansa Airlines bazı zorluklarla karşılaştı. Geciken uçak teslimatları, artan operasyonel maliyetler ve uçuş aksaklıkları için ödenen tazminatlar nedeniyle şirketin kazancı 948 milyon Euro azaldı. Buna karşın SWISS, Eurowings, Brussels Airlines ve Austrian Airlines gibi grup içindeki diğer havayolları güçlü performanslarını korudu. Özellikle Brussels Airlines, 60 milyon Euro ile tarihinin en yüksek karını açıkladı. Lufthansa Group, 2025 yılında hava yolu talebinin güçlü kalmasını bekliyor ve koltuk kapasitesini %4 artırmayı planlıyor. Ayrıca, tarihinin en büyük filo yenileme programı kapsamında her iki haftada bir yeni uçak teslim alacak.

✦ Air France-KLM Grubu, 2024’te 97,9 milyon yolcu taşıyarak bir önceki yıla göre %4,7 büyüme kaydetti. Yolcu talebindeki bu artış, arz edilen koltuk kilometre kapasitesini %3,6 yukarı taşırken, doluluk oranı da %87,8 gibi yüksek bir seviyeye ulaştı. Artan yolcu trafiği ve üçüncü taraf bakım gelirleri sayesinde grup cirosu 31,5 milyar euroya çıkarak yıllık bazda %4,8’lik bir artış yakaladı. Grup yıl genelinde 1,601 milyar euro faaliyet kârı ve %5,1 operasyonel marj açıkladı. Özellikle yılın son çeyreğinde 396 milyon euro faaliyet kârı elde edilmesi dikkat çekti. Bu güçlü çeyrek performansında %4,4 artan birim gelirler ve düşen yakıt maliyetleri etkili oldu. Ancak net kâr tarafında tablo zayıf: 317 milyon euro net kâr açıklayan grup, 2023’e kıyasla %66’lık bir düşüş yaşadı. Bu sert gerilemenin başlıca nedeni, Paris 2024 Olimpiyatları sırasında yaz sezonunda beklenen turist akışının azalması olarak gösterildi. Kargo tarafında ise Asya pazarındaki güçlü talep öne çıktı. Yıl genelinde ton-km bazında %4,2 büyüme sağlanırken, özellikle yılın son çeyreğinde kargo birim gelirleri %20’yi aşan artışlar kaydetti. 2025 yılına ilişkin beklentilerini de paylaşan Air France-KLM %4-5 kapasite artışı planlıyor. Grup, orta vadede faaliyet marjını %8’in üzerine çıkarma hedefini koruyor.

✦ Şubat ayında uçak üreticilerinden zayıf bir performans geldi. Boeing’in teslimatları ocak ayına paralel seyrederken, Airbus yıl başındaki yavaşlamayı sürdürdü. Boeing, ocaktaki 45 teslimatın ardından şubatta 44 ticari jet teslim etti. Airbus ise ocakta 25 olan teslimatını şubatta 40’a çıkararak toparlanma sinyali verdi. Ancak sektördeki temel sorunlar hâlâ masada. Özellikle mart başında devreye giren, Trump yönetiminin çelik ve alüminyumda yeniden uygulamaya başladığı 232’nci madde tarifeleri tedarik zincirine yeni bir yük bindirdi. Airbus tarafında beklentiler 2019’daki 863 uçaklık rekorun 2025’te kırılması yönündeydi. Ancak tedarik sorunları öngörülenden daha kalıcı çıktı. Son projeksiyonlar Airbus’ın bu yılı 840 teslimatın biraz altında kapatabileceğine işaret ediyor. Bu da pandemi öncesi üretim seviyelerine dönüşün 2026’ya sarkabileceği anlamına geliyor. Şirketin resmi hedefi ise 2024’teki 766 teslimatı %7 artırarak bu yıl 820 uçağa ulaşmak. Boeing cephesinde ise tablo daha zorlu. Şirket 2023’teki 528 teslimatın ardından 2024’te %34’e yakın düşüşle 350 uçağa geriledi. 2025’te toparlanıp yeniden 570 teslimata yaklaşması bekleniyor ama Boeing’in 2018’deki 806 uçaklık tarihi rekorunu yeniden yakalaması hâlâ uzak bir hedef. Mevcut hesaplamalar Boeing’in bu seviyeye en erken 2027’de yaklaşabileceğine işaret ediyor.

Sektörden Açıklamalar

✦ AJet, 15 Mart 2025 tarihinde Rusya’daki ikinci destinasyonu olan St. Petersburg Pulkovo Havalimanına düzenlediği uçuşun açılış törenini gerçekleştirdi. AJet Genel Müdürü Kerem Sarp, törende yaptığı konuşmada 2025 yılının ilk iki ayında toplam 5 milyon yolcuya ulaştıklarını açıkladı. Sarp, 2025 yılı sonunda 15 milyonu iç hat, 8 milyonu dış hat olmak üzere toplamda 23 milyonun üzerinde yolcu taşımayı hedeflediklerini belirtti. Şirketin büyüme planlarına da değinen Sarp, 2025 yılında 6 yeni hat eklemeyi, 2026’da bu sayıyı 20’ye çıkarmayı hedeflediklerini ifade etti. AJet'in uzun vadeli filo planları doğrultusunda 2028’de 150 uçak, 2033 yılında ise 208 uçaklık bir filoya ulaşmayı amaçladıklarını sözlerine ekledi.

✦ Çelebi Havacılık CEO’su Dave Dorner, Bloomberg HT’ye konuk olduğu programda önümüzdeki süreçte şirketin planları hakkında sorulara cevap verdi. Beş yıl içinde uluslararası operasyonlarını genişleterek Orta Doğu, Afrika ve Güneydoğu Asya pazarlarında büyümeyi hedefliyor. Şirket, özellikle Suudi Arabistan, Nijerya, Cezayir ve Mısır gibi ülkelerde fırsatları değerlendirerek havacılık hizmetlerini daha geniş bir coğrafyaya yaymayı planlıyor. Türkiye’de 32 farklı havalimanında hizmet veren Çelebi, hükümetin düzenlediği yeni ihalelere de katılarak yerel pazardaki konumunu güçlendirmeye devam edecek. 2024 yılı Nisan ayında Endonezya pazarına giriş yaparak burada önemli bir adım attı. Endonezya’nın 70 binden fazla adadan oluşan yapısı, havacılık hizmetlerine olan talebi artırırken, Çelebi için büyük bir fırsat sunuyor. Şirket, Endonezya’daki operasyonlarını genişleterek hem yolcu hem de kargo taşımacılığı alanında güçlü bir varlık oluşturmayı planlıyor. Ülkenin 89 milyonluk nüfusuyla büyük bir potansiyele sahip olduğunu belirten CEO Dave Dorner, önümüzdeki 10-15 yıl içinde Endonezya’nın dünyadaki en büyük 5. pazar haline geleceğini öngörüyor.

✦ Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, Türkiye’nin ilk Ulusal Havacılık Şurası’nda önemli açıklamalarda bulundu. Çukurova Uluslararası Havalimanı’nın hizmete açılmasıyla ülkedeki aktif havalimanı sayısının 58’e ulaştığını belirten Uraloğlu, yapımı süren Yozgat ile Bayburt-Gümüşhane havalimanlarının tamamlanmasıyla bu sayının 60’a çıkacağını söyledi. Uraloğlu, önümüzdeki 10 yıl içinde Türkiye’deki havayolu şirketlerine ait uçak sayısının 729’dan 1.458’e, pilot sayısının ise 12.313’ten 24.626’ya çıkarılmasının hedeflendiğini açıkladı. Altyapı projelerine de değinen Bakan, nisan ayında Antalya Havalimanı’ndaki kapasite artış çalışmalarının tamamlanacağını, böylece yolcu kapasitesinin 35 milyondan 82 milyona yükseleceğini belirtti. Ayrıca, Esenboğa Havalimanı’nda sürdürülen kapasite artırımı çalışmasında %98 fiziki ilerleme sağlandığını ve kapasite artırım sonrası yıllık yolcu kapasitesinin 30 milyona ulaşacağı bilgisini paylaştı.

✦ Pegasus CEO’sü Öztürk, A Para ekranlarında şirketin 2024 sonuçlarından bahsederken, geleceğe dönük değerlendirmelerde bulundu. Pegasus’un genç filosuna vurgu yapan Öztürk, “Filomuz bugün itibarıyla 118 uçaktan oluşuyor. Yaş ortalamamız 4,5. Avrupa’da 100’den fazla uçağa sahip en genç ikinci filoyuz ve Türkiye’nin en genç filosuyuz. 2025 yılında filomuza 9 yeni uçak katacağız ve yılı 127 uçakla tamamlamayı hedefliyoruz. Bu büyüme ile kapasitemizde %12-14 artış öngörüyoruz.” dedi. Öztürk, son dönemde yabancı yatırımcı ilgisinin arttığını belirterek, yabancı payının %30’a yaklaştığını söyledi. Sabiha Gökçen’de ikinci pistin devreye alınmasıyla kapasite artışının başladığını ifade eden Öztürk, asıl sıçramanın yeni terminal tamamlandığında geleceğini belirtti. Öztürk, 2028’e kadar iki pist ve iki terminalle Sabiha Gökçen’in İstanbul’un büyüyen havacılık merkezlerinden biri olacağını vurguladı.

✦ Corendon Airlines Yönetim Kurulu Başkanı Yıldıray Karayel, 2025 yılına dair beklentilerini ve sektörün mevcut durumunu değerlendirirken Türkiye’nin turizmde çok daha büyük potansiyele sahip olduğuna dikkat çekti. Pandemi sonrası en hızlı toparlanan destinasyonun Türkiye olduğunu belirten Karayel, “Avrupa hala operasyonel sıkıntılar yaşarken Türkiye, 2024’te pandemi öncesi rakamlara ulaştı ve rakiplerine göre açık ara öne geçti” dedi. 2025 yaz sezonu rezervasyonlarında artış olduğunu ve geçen yıla göre daha iyi bir sezon beklediklerini söyleyen Karayel, turizm ve havacılığın her türlü jeopolitik, ekonomik riske açık olduğunun altını çizdi. Karayel, “Ancak Türkiye’de faaliyet gösteren firmalar olarak bu krizlere karşı reflekslerimiz çok güçlü, hızlı manevra yapabiliyoruz” ifadelerini kullandı.