Bitcoin Katman 2 Çözümleri
Bitcoin Katman-2 Çözümler 2024 Bitcoin ekosistemi için mükemmele yakın bir yıldı. Hem Bitcoin’in değerinin geri dönüşü hem kripto piyasasına artış ve kazanç konusunda liderlik etmesi hem OP_CAT gibi bir eklentinin tekrar gündeme gelmesi ve kullanılması hem de DeFi alanında atılan yeni adımlar… Gelin 2024 yılında neler gerçekleştiğine ve Satoshi’nin yıllar önceki merkeziyetsiz finans vizyonuna katkı sağlayabilecek Bitcoin Katman-2 çözümlerini beraber inceleyelim.
Fintables Kripto9 dk
2024 Bitcoin ekosistemi için mükemmele yakın bir yıldı. Hem Bitcoin’in değerinin geri dönüşü hem kripto piyasasına artış ve kazanç konusunda liderlik etmesi hem OP_CAT gibi bir eklentinin tekrar gündeme gelmesi ve kullanılması hem de DeFi alanında atılan yeni adımlar…
Gelin 2024 yılında neler gerçekleştiğine ve Satoshi’nin yıllar önceki merkeziyetsiz finans vizyonuna katkı sağlayabilecek Bitcoin Katman-2 çözümlerini beraber inceleyelim.
1- Bitcoin Fiyatının Geri Dönüşü
Bitcoin/Amerikan Doları Paritesi Grafiği
Bitcoin 2024 yılına girmeye yaklaştığında değer artışına çoktan başlamıştı. Burada bir çok makroekonomik verinin yanı sıra uzun süreli yatırım yapan yatırımcıların da etkisi büyüktü:
Bitcoin Uzun Süreli Yatırımcı Oranı
2- Satoshi’nin Merkeziyetsiz Finans Hayalleri ve OP_CAT
https://satoshi.nakamotoinstitute.org/posts/p2pfoundation/threads/1/#1
Satoshi, yıllar önce attığı maillerde üçüncü taraflara güvenerek yapılan finans işlemlerinin güvenlik açısından problemli olduğundan, bunun için Merkeziyetsiz Finans planlarından ve bunun merkezine de kripto paraların konumlanmasından bahsediyordu. 2024 yılına gelmeden birçok uygulama gördük ama Bitcoin zincirindeki ilk başarılı örnekleri geçtiğimiz aylarda, yeni yeni görmeye başladık.
Ama bunlar yeterli değildi. Çünkü Bitcoin zinciri üzerinde uygulama geliştirmeye tam olarak yeterli değildi. Böylelikle, OP_CAT script’i tekrar gündeme geldi. Bu script sayesinde Bitcoin işlemleri sırasında kullanılan iki veri parçasını birleştirilebilir hale geldi. Bitcoin’in kodlama dili olan Bitcoin Script, Ethereum’un Solidity gibi zengin programlama dillerine kıyasla oldukça sınırlı geliştirici deneyimi sunabilir. OP_CAT gibi küçük ama etkili bir komut, bu sınırlı scripti daha güçlü hale getirebilir. Özellikle OP_CAT sayesinde zincir üzerinde daha gelişmiş akıllı sözleşmeler ve yapılar (örneğin merkle ağaçları ve hatta bazı rollup yapıları) oluşturulabilir. Bu da Bitcoin’in yalnızca para transferi değil, daha karmaşık işlemleri güvenli ve zincirinin üzerinde destekleyebilmesini sağlar.
Her zincirde blokzincir trilemması olarak adlandırdığımız bir gerçeklik var. Bu da aslında şu anlama geliyor: Eğer ki merkeziyetsiz ve güvenilir bir ağınız varsa, bunun için ölçeklenme pahasına işlem ücretlerindeki ucuzluktan vazgeçmeniz gerekebilir. Geçen senelerde Ethereum üzerinde gerçekleşen NFT Hype’ı bu sene kendini Bitcoin üzerinde gösterdi. Özellikle Ordinals olarak adlandırılan Inscription projelerinden kaynaklı olarak Bitcoin ağl ücretleri işlem başına $128 gaz ücretlerine kadar çıktı.
https://bitinfocharts.com/comparison/bitcoin-transactionfees.html#3y
Bu da Bitcoin’de de ölçeklemeye ihtiyaç duyduğumuzu bize hatırlattı ve bununla alakalı projeler, tekrardan ilgileri üzerlerine çekti.
3- Bitcoin Katman-2 Çözümleri
Bitcoin’de ölçeklenme başlığını iki alt başlıkta inceleyebiliriz. Birincisi, temel katman olarak sadece Bitcoini kullanan projeler. İkincisi ise Bitcoin’e ilave olarak başka zincirleri (genellikle Ethereum) de kullanarak daha modüler yapıları tercih eden projeler.
- Bitcoin Temelli Katman 2’ler
Bitcoin temelli Katman-2 çözümleri genellikle sidechain (yan zincir) olarak adlandırdığımız mimariyi kullanıyorlar. Bunu, birbirinden haberi olan 2 farklı zincir gibi düşünebilirsiniz.
Bitcoin’in arzı sınırlı. Bu yüzden, geleneksel finanstakine benzer bir bankacılık sistemini merkeziyetsiz finansa (DeFi) entegre edebilmek için sentetik varlıklara ihtiyaç duyuluyor. Bu da sidechain’lerin akıllı kontratlarına kilitlenen varlıklara karşılık olarak alınan, sentetik ve genellikle bire bir değere sahip (pegged) varlıkların transferiyle gerçekleşiyor. Bu sentetik varlıkların fiyatları genellikle denk oluyor. Ancak, bazen işlemlerin güvenliği için ve fiyat manipülasyonlarının etkisiyle %5 civarı farklar oluşabiliyor.
1- Lightning Network
Bitcoin’i ölçeklemek için ilk ortaya çıkan örnektir. Lightining network Bitcoin ile ödeme yapılabilmesini verimli hale getirebilmek için ödeme kanalları (payment channel) oluşturur. Bu sayede Bitcoin üzerinde ödemeler yapılırken daha düşük işlem maliyetleri ortaya çıkar.
2- Stacks
Bitcoin ekosisteminde dApp (merkeziyetsiz uygulamalar) geliştirmek için ortaya çıkan çözümdür. Stacks ile beraber Bitcoin Katman-2 kavramı, ilk örneğine ulaştı. Stacks ekosistemi, birçok farklı projeye sahip ve kullanım açısından da kullanıcı dostudur. Takas (Swap) uygulamalarını kullanıp, meme coinlerinizi veya NFT’lerinizi alabilir, borç alma ve verme yapabilir, Stacks isim servisi alıp cüzdanınızın adresini daha kolay paylaşabilirsiniz!
Aynı zamanda, Stacks zinciri kendi native tokeni $STX’e de sahiptir. Stacks,bu coin ile yatırım turları ve ön satışlarla toplam $95 milyon yatırım topladı. Anlık olarak, $1.07 milyar market değerine sahip.
https://cryptorank.io/ico/blockstack
3- Rootstock
Rootstock, Bitcoin’e bağlı olarak ortaya çıkan bir sidechain projesidir. Bitcoin’den 20 kat daha hızlı blok üretebilir (Bitcoin, 10 dakika. Rootstock, 30 saniye.) ve bunu Bitcoin’in paylaşımlı madencilik (merged mining) gücünden faydalanarak yapar . Ethereum sanal makinesiyleuyumlu olduğundan, EVM’e göre tasarlanmış uygulamalarını destekleyebilir. Yani özetlersek, Bitcoin’in madencilik gücünü ve Ethereum’un sanal makinesini kullanır.
Rootstock ekosistemine buradan erişebilirsiniz.
https://cryptorank.io/ico/rsk#funding-rounds
4- Liquid Network
Liquid Network de Bitcoin’e bağlı olan bir sidechain projesidir.
https://cryptorank.io/price/liquid-network
- Hibrit Katman 2’ler
Hybrid Katman-2 çözümleri, mevcut çözümlerin yalnızca verimlilik, güvenlik veya uyumluluk gibi bireysel alanlara odaklanmasından kaynaklanan sınırlamaları aşmak için geliştirilen, modüler bir yaklaşımdır. Bu vizyon doğrultusunda, farklı Katman-2 sistemlerinin güçlü yönleri bir araya getirilerek hem hızlı hem güvenli hem de EVM uyumlu bir mimari oluşturulabilir. Hibrit modelde işlem katmanı zincir dışı işlemleri verimli bir şekilde yürütürken, konsensüs katmanı işlemleri Ethereum’a güvenli bir şekilde aktarır. Veri erişilebilirliği (DA, Data Availability) ise yeni teknolojiler sayesinde uygun maliyetli ve güvenilir şekilde sağlanır. Diğer Katman-2’lerle, birlikte çalışabilirlik mümkün kılınarak ağlar arası likidite ve etkileşim artırılır. Sonuç olarak bu model, hem geliştiriciler hem de kullanıcılar için optimize edilmiş, Ethereum ekosistemiyle uyumlu ve verimli şekilde ölçeklenebilen bir çözüm sunmayı hedefler. Hibrit Katman-2 felsefesine dair fazla detaya ulaşmak için BOB’un yayınladığı Hibrit L2 Vizyonu makalesini de inceleyebilirsiniz.
1- BOB (Build on Bitcoin)
BOB, işlemleri zincir dışında hızlı ve düşük maliyetli bir şekilde tamamlar. Ayrıca, bu işlemleri Ethereum’da yayınlayarak güvenliğini de pekiştirir. Bu yönüyle, rollup'ların sunduğu güvenlik avantajıyla sidechain'lerin verimliliğini birleştirmeyi amaçlayan hibrit bir yaklaşım sunar.
İşlem yürütme, veri erişilebilirliği ve güvenlik gibi unsurlar birbirinden ayrılmıştır ve daha modüler bir mimari tercih edilmiştir. Böylece hem esnek bir altyapı hem de Ethereum ile güçlü bir entegrasyon sağlanır. Sidechain’lerden temel farkı ise burada ortaya çıkar: Sidechain'ler genellikle kendi güvenlik mekanizmalarına dayanırken, BOB işlemleri Ethereum’un güvenliğiyle ilişkilendirerek daha güvenli bir altyapı sunar. Yani sidechain’ler Ethereum’dan bağımsız çalışırken, BOB sıkı sıkıya entegre bir şekilde hareket eder.
Aynı zamanda BOB, bugüne kadar $11.6 milyon yatırım aldı ve sıkça duyduğumuz Superchain ekosisteminin bir parçasıdır. BOB’un yol haritasına ve ekosistemine de göz atmayı unutmayın.
https://cryptorank.io/ico/build-on-bitcoin#funding-rounds
2- GEB (eski adıyla BEVM)
GEB, merkeziyetsiz ve esnek bir stabil kripto para (stablecoin) sistemidir. Yapı olarak MakerDAO’nun DAI sistemine benzer. Sistemin temel stabil kripto parası olan RAI, herhangi bir itibari para birimine (örneğin ABD Doları) sabitlenmemiştir. Bu özelliği sayesinde geleneksel stabil coinlerden ayrılır ve daha bağımsız bir değer mekanizması sunar.
GEB sistemi, teminatlandırılmış borç pozisyonları (CDP – Collateralized Debt Position) üzerinden çalışır. Kullanıcılar, ETH gibi varlıkları teminat olarak sisteme kilitleyerek karşılığında RAI basabilirler. RAI’nin değerini istikrarlı tutmak amacıyla sistemin içerisinde“Kurtarma Oranı (Redemption Rate)” adı verilen bir mekanizma kullanılır. Bu oran, RAI’nin hedef fiyatına olan sapmayı dengelemek için dinamik olarak ayarlanır. Yani sistem, arz-talep dengesini yönlendirerek RAI'nin piyasa fiyatını hedef fiyata yaklaştırmaya çalışır. Bu yöntem, stabil kripto paranın değerini doğrudan dolara sabitlemek yerine, fiyat istikrarını farklı bir ekonomik modelle sağlamayı hedefler.
BEVM yeniden markalaşıp GEB olmadan önce özel yatırım turlarında $200 milyon değerlemeyle belirtilmeyen miktarda yatırım aldı. Yerel (native) tokenleri için ise yaklaşık 1.5 ay kadar önce airdrop duyuruldu ve hak edilişleri alma süresi 3-4 yıla yayılmış halde dağıtıldı.
https://cryptorank.io/ico/bevm#funding-rounds
3- B2 (Bsquared)
B² Network, Bitcoin ağı üzerine inşa edilmiş ve EVM uyumlu bir Katman-2 çözümüdür. Amacı, Bitcoin’in güvenliğinden ve geniş kullanıcı tabanından faydalanarak, akıllı sözleşmelerin ve merkeziyetsiz uygulamaların (dApp'lerin) daha verimli şekilde çalışabileceği bir ortam sunmaktır. Ethereum’un sanal makinesi (EVM) ile uyumlu çalışması sayesinde, Ethereum’daki mevcut dApp’ler çok az değişikliklerle Bsquared Network’te de kullanıma açılabilir.
B² Network’ü farklı kılan en önemli özelliklerden biri, Bitcoin üzerine kurulu olmasına rağmen zincir dışı (off-chain) işlem yürütme katmanına sahip olmasıdır. İşlemler bu katmanda hızlı ve düşük maliyetli şekilde gerçekleştirilirken, sonuçlar belirli aralıklarla Bitcoin ağına yazılarak güvence altına alınır. Bu yapı, hem Bitcoin’in güvenliğinden faydalanır hem de ihtiyaç duyulan hız ve ölçeklenebilirliği sağlar. Ayrıca, rollup teknolojileriyle uyumlu olacak şekilde tasarlanmıştır. Bsquared Network, Bitcoin’i yalnızca değer saklama aracı olmanın ötesine taşıyarak zengin uygulama yelpazesine sahip bir platform haline getirmeyi hedefler.
Bsquared network, Animoca Brands, Spartan Group gibi kripto ekosisteminde çok bilinen yatırım fonlarından yatırım almış ancak yatırımların miktarları duyurulmamış.
https://cryptorank.io/ico/b-2-network#funding-rounds
4- Starknet
Starknet, başta Ethereum üzerinde ortaya çıkan bir Katman-2 çözümüydü. Sıfır bilgi (ZK) ispatı kullanarak çok yüksek anlık işlem sayılarına ulaşabildi. Ayrıca geliştirdikleri Cairo dili ile çeşitli optimizasyonlar geliştirdiler. Şu anda, Ethereum üzerinde geliştirilmiş en yüksek TPS (saniye başı işleme sahip) ZK Katman-2 projesidir.
Geçen sene OP_CAT ve Bitcoin üzerinde geliştirilen BitVM gibi projeler ile Bitcoin üzerindeki ilk ZK Katman-2 olmak için çalışıyorlar. Bitcoin ağında zk kanıtlarını da yayınlamayı başardılar.
Starknet, halihazırda $8 milyar dolar değerleme ile $282.5 milyon yatırım aldı ve $STRK adlı tokene sahip. Tokenin market değeri anlık olarak $485 milyon.
https://cryptorank.io/ico/starknet#funding-rounds
5- Babylon
Bitcoin, Ethereum gibi market değeri yüksek ve arzı belirli değerde olan coinlerin arzında değişiklik yapmak neredeyse imkansızdır. Bu yüzden yeniden stake (re-stake) protokolleri ortaya çıkmıştır. Bu projeler, yatırdığınız gerçek (native) coinleri bir akıllı kontrata kilitler ve bunun karşılığında da staked, wrapped veya likit olarak adlandırabileceğimiz sentetik coinler alırsınız. Bunlar gerçek coinle aynı değere sahiptir (borç alma ve verme protokollerinde, işlemlerin ve de protokolün sağlığını koruması açısından %5 civarı fiyat farkları olabilir). Bunu, geleneksel finanstaki gibi düşünebilirsiniz ve buradaki re-staking protokolleri de bu senaryodaki bankalar olmaktadır. Bunun için verilebilecek en iyi örnekse Ethereum ekosisteminden EigenLayer olacaktır veya bunu native bir şekilde yapan Cosmos ekosistemi de örnek verilebilir.
Babylon ise bunu Bitcoin’e getiren projelerden sadece biri. Aynı zamanda, kendi Katman-2 zincirini oluşturup, üzerinde uygulamalarda etkileşime geçmenize ve aldığınız sentetik varlığı kullanabilmenize imkan sağlıyor.
$22.7 milyon yatırım aldığını, üzerinde 52773.08 BTC kilitli olduğunu ve henüz tokenlerinin çıkmadığını hatırlatmakta da fayda var.
Babylon ekosistemine de göz atmayı unutmayın.
https://cryptorank.io/funds/babylon/rounds
6- Citrea
Citrea, Bitcoin üzerinde inşa edilen ilk ZK rollup (zero-knowledge rollup) çözümüdür. Amacı, Bitcoin’in güvenliğini temel alarak akıllı sözleşmelerin ve merkeziyetsiz uygulamaların (dApp’lerin) Bitcoin ekosistemi içerisinde çalışabilmesini sağlamaktır. Ethereum gibi akıllı sözleşme destekli blokzincirlerin sunduğu işlevselliği, Bitcoin’in yüksek güvenliğiyle birleştirermek Citrea’nın ana amaçlarından. Bu sayede kullanıcıların Bitcoin’i yalnızca bir değer saklama aracı olarak değil; aynı zamanda etkileşimli ve programlanabilir bir altyapının parçası olarak kullanmalarını mümkün kılabilir.
Citrea’yı farklı kılan başlıca özellik, ZK rollup teknolojisini Bitcoin’e getiren ilk sistem olmasıdır. ZK rollup’lar, zincir dışı (off-chain) gerçekleştirilen çok sayıda işlemi sıkıştırarak, bu işlemlerin geçerliliğini ispatlayan tek bir kriptografik kanıtla zincire gönderir. Bu sayede ölçeklenebilirlik artırılırken işlem maliyetleri düşürülür. Citrea da bu mekanizmayı kullanarak işlemleri işler ve doğruluğunu sıfır bilgi kanıtlarıyla garanti altına alıp, işlemin sonucunu Bitcoin ana zincirine gönderir. Böylece, güvenlikten ödün vermeden yüksek işlem kapasitesi elde edilir.
Citrea, Ethereum uyumlu bir sanal makine çalıştırarak geliştiricilerin mevcut geliştirici araçlarıyla (örneğin Solidity ve Metamask) sorunsuz şekilde uygulama geliştirebilmesini sağlar. Bu sayede hem geliştiriciler için tanıdık bir ortam sunar hem de kullanıcı deneyimini arttırır. Tüm sistem, Bitcoin’in güvenlik modeline dayandığı için hem güvenli hem de işlevsel bir altyapı sunarak, Bitcoin’i daha zengin bir uygulama ekosistemine dönüştürmeyi hedefler.
Citrea, bir grup Boğaziçi üniversitesi öğrencisi tarafından kuruldu. 2 yatırım turunda toplam $16.7 milyon yatırım aldılar. Şu anda herkese açık bir testnetleri de bulunuyor. Kurucularının bahsettiğine göre ise herhangi bir yerel coin planları henüz yok.
https://cryptorank.io/ico/citrea#funding-rounds
Özetlemek gerekirse, Bitcoin hayatımıza gireli neredeyse 17 yıl oldu ve hala gelişmeye devam ediyor. Özellikle programlanabilirlik sınırlarının hibrit çözümler vasıtasıyla çözülmesi, gelecekte blokzincirlerin hayatımızda yer alacağına ve bu alanlarda erkenden yer alanlar için çok aydınlık bir geleceğin yakın olduğuna işaret olarak düşünülebilir.
