Kriptoda Bir Kültür: Meme Coin'ler

Memecoin 🟰 Meme ➕ Coin

“Memecoin”, ya da “meme coin” aslında adından anlaşılabileceği üzere iki kelimenin birleşiminden oluşan bir kalıp: ‘meme’ ile ‘coin’. ‘Meme’ kelimesi, ilk defa Richard Dawkins tarafından kültürlerin nasıl çoğaldığı, değiştiği ve evrildiğini anlatan “The Selfish Gene” adlı kitapta kullanılmış ve bu terim Yunanca ‘mimema’, yani taklit anlamındaki bir kelimeden ortaya çıkmış. Direkt olarak kelime anlamına gelirsek de meme, ‘taklitle yayılan kültürel bilgi’ olarak karşımıza çıkıyor.

Is this 1921 cartoon the first ever meme?

1921’de oluşturulmuş olan yukarıdaki görsel, birçok topluluk tarafından ‘tarihteki ilk meme’ olarak anılıyor ki bu, yüz yıldan daha eski olmasına rağmen bizlere oldukça tanıdık geliyor, çünkü yakın geçmişte internet üzerinde dolaşmış olan “Beklenti vs. Gerçeklik” içerikleriyle birebir aynı konseptte. Ancak kelimenin tam anlamına uydurmak gerekiyorsa bu görsele tam olarak “meme” diyemeyiz, çünkü “taklit edilerek çoğaltılma, oluşturulan bir kültür” en azından yakın geçmişteki örneklere kadar söz konusu değil. 

Peki bir şeyin daha çok bilinmesi, taklit edilmesi, çoğaltılması ve bu yollarla yayılması için ne gerekiyor? Öncelikle büyük kitlelerin bu ‘şey’i kabul etmesi, maruz kalması, kısaca popülerleşmesi gerekiyor. Tamam, peki bunun yolu ne? Asırlar öncesi için bu soruya cevap olarak gazeteler, matbaalar, belki radyo ve televizyonlardan bahsedebilirdik ancak verdiğimiz tüm örneklerde sesin sahibi, yazarların sayısı sınırlı. Herkesin sesini çıkarabildiği, dünyanın en az dörtte birinin günlük olarak maruz kaldığı, yukarıda bahsettiğimiz “popülerize etme, taklitle çoğaltma” konseptinin en iyi şekilde başarılabileceği ortam, şüphesiz ki sosyal medya uygulamalarıdır.

İşte tam olarak da bu sebeple, 1976’da oluşturulmuş bu kelime, asıl popülerliğini, yükselişini sosyal medyanın ortaya çıkışı ve yükselişi ile eş-zamanlı olarak yaşamıştır ve günümüzde de devam ettirmektedir. Çünkü ortada ne kadar fazla insan varsa buna doğru orantılı ‘bilgi’ ve ‘kültür’ vardır. Meme’ler, büyük kitlelerce ‘internet şakaları’ gibi basit bir tabirle tanımlansa da aslında hepsi bir ‘kültür’ ürünüdür; toplumun, gündemi, toplumsal olayları ve kendi hayatlarındaki gelişmeleri bir nevi alaya alarak içlerini dökmeleridir. Kültür olarak değerlendirilmeleri de işte bu yüzdendir: Türkiye ile ilgili meme’leri sadece Türkler komik bulurken İrlanda konulu bir meme sadece İrlanda’da popülerlik kazanabilir; bazı meme’ler ise içlerinde evrensel bir kültür taşır ve dünya çapında yayılırlar. 

Gelelim “coin” kelimesine: Lidyalılar tarafından VII. yy’da inşa edilen ve ortaya çıktığından beri dünyanın merkezinde yer alan paradan altı yüzyıl sonra, 1300’lerde kullanılmaya başlayan bu kelime, Fransızca “coignier” kelimesinden İngilizlere coin diye geçen kelime, aslen Latince “cuneus”, yani köşe anlamına gelse de kısa sürede “bir parça para” anlamında kullanılmaya başlanmış.

🪙 Meme Tamam da, Coin Neden Coin?

Meme coin de, artık adından net olarak anlaşılabileceği üzere internet üzerinde oluşturulup popülerleşen meme’lerin ‘coinize’, ya da ‘tokenize’ edilmesiyle oluşan dijital varlıklar anlamına geliyor. Peki neden bu varlıklara ‘meme token’, ‘meme money’ gibi isimler değil de ‘meme coin’ deniyor? Buna verilebilecek iki cevap var:

İlki için 2009’a Satoshi Nakamoto adındaki kişi ya da grubun oluşturduğu Bitcoin’e değinmemiz gerekiyor. Bütün kripto para / blokzincir sektörünün, hatta bu yazının bile ortaya çıkmasında parmağı olan Satoshi Nakamoto, ortaya çıkardığı dijital varlıkta bu ismi tercih etmiş. Coin olsalar da olmasalar da toplulukların çoğu kripto varlığı genelde coin olarak bilmeleri de bu yüzdendir. Coin olmayan dijital varlıklar da mı var? Evet, örneğin token’ler. Meme coin’lerin derinlerine inmeden önce coin / token ayrımını iyi yapabilmek önemli çünkü meme coin olarak adlandırdığımız varlıkların büyük çoğunluğu aslında birer token. 

Aslında çok basit, coin’lerin kendilerine ait, üstünde çalıştıkları blokzincirler vardır, tokenler’in ise kendilerine ait blokzincirleri yoktur, blokzincirden faydalanırlar ve bir coin’in blokzincirinde üretilirler. Yani Ethereum, Bitcoin, BNB ve Solana gibi varlıklar coin’lere örnekken Tether, USDC, USDT gibi varlıklar ise token’lere örnektir.

🐕 Tarihteki ilk Meme Coin: Doge

İkinci cevap için ise 2013’ün sonlarında oluşturulan ve ‘ilk meme coin’ unvanını taşıyan Dogecoin’e gidelim. Billy Markus ve Jackson Palmer isimli iki geliştirici, kripto varlıkların “aşırı ciddiye alındığını” öne sürerek o zaman sosyal medyada oldukça ünlenmiş Shiba Inu adlı köpek ırkından ilham alarak evrensel bir meme haline gelmiş olan “Doge”yi kullanarak Dogecoin adlı kripto varlığı kullanan bir blokzincir oluşturdular. Başta arkasında sadece “eğlence” amacı taşıyan bu varlık, zaten popüler olan meme ile birlikte kısa sürede Reddit, Twitter gibi platformlarda da yayılarak kripto topluluğunun da o kadar ilgisini çekiyor ki henüz ilk iki haftasındayken günlük işlem sayısında Bitcoin’i geride bırakıp ilk ayında da sitesine 1 milyondan fazla benzersiz ziyaretçi çekiyor. Bu istatistikler, 2025 için pek de etkileyici görünmese de 2013 için şüphesiz ki büyük olaylar.

Dogecoin Ana Sayfası

Zamanına göre sunduğu düşük işlem ücretleri ve hızıyla da öne çıkan Dogecoin ağı, kısa sürede edindiği popülerlik ile sadece meme coin’lerin değil, günümüzde kripto paralar açısından bulunduğumuz noktanın da temelini oluşturdu. Bunun sebebine de yazımızın ilerleyen kısımlarında geleceğiz. 

Ancak aşağıdaki fotoğrafta bir tuhaflık var: Meme coin kalıbı, 2013’de yaşanan Dogecoin patlamasında kafasını kaldırmış olsa da 2021’deki sıçramalarına gelene kadar pek de konuşulmayarak düz bir çizgi ile yoluna devam etmiş. Peki bunun sebebi ne? Dogecoin başlığımızı sonlandırıp diğer mihenk taşlarına geçmeden önce bu soruyu cevaplandırmak önemli olacaktır.

Yazımızın başında popülerleşme, taklit edilerek çoğalma gibi kavramlardan ve bu durumun önünün ses, insan sayısıyla doğru orantılı olarak açıldığından bahsetmiştik. Şüphesiz ki insanın çıkarabildiği sesin de bu popülerleşmedeki etkisi oldukça fazla. Geçmiş başarılarınızdan güvenilirliğinize, tanınırlığınızdan sevilmenize, fikirlerinize ve konuştuğunuz konulara kadar birçok metrik bir araya geldiğinde sahip olduğunuz etki alanı ortaya çıkıyor. İşte, attığınız bir X’in (eski adıyla tweet) ne kadar görüntüleneceği, beğenileceği ve sahiplenileceği de tamamen bu etki alanına bağlı. Bir lise öğrencisinin yaptığı paylaşım, normal şartlarda tanıdıkları / tanıdıklarının tanıdıklarından oluşan 1000 kişilik bir grubun önüne çıkarken, bir devlet bakanının yaptığı paylaşım yüzbinlerce kişiye, bir influencer (içerik üreticisi olarak dilimize çevrilebilir ancak asıl anlamı ‘etki sahibi, etkileyen’) ise milyonlarca insana ulaşabiliyor. Peki, ya ölçeğimizi daha da genişletirsek? Örneğin dünyanın en zengin insanı, tüm gözlerin üstünde olduğu Elon Musk, ya da Amerikan Başkanı Donald Trump. İşte bu örneklere geldiğimizde milyarlık etki alanlarından bahsedebiliriz.

2021 civarlarında yaşanmaya başlayan bu sıçramaların en önemli sebeplerinden biri de az önce örneğini verdiğimiz Elon Musk: Şubat’ta attığı “Dogecoin halkın kriptosudur.” X’inden sonra Dogecoin %60 yükselerek zamanının zirvelerine ulaştı. Aşağıya bıraktığımız Dogecoin Piyasa Değeri Grafiği, 2021’e kadar yukarıdaki meme coin kalıbı grafiğine ne kadar da benziyor, değil mi? İşte etki alanının büyüklüğü, bu tür spekülasyonlarda önemli bir rol oynuyor, ancak bu durum, örneğimizde göründüğü kadar ‘masum’ ya da ‘pozitif’ değil. Spekülasyon konusunu da yazımızın ilerleyen bölümlerinde derinlemesine inceleyeceğiz.

Meme coin kültüründeki yolculuğumuza Dogecoin’den 7 sene sonra ortaya çıkan Shiba Inu ile devam edelim.

⚔️ Doge Katili: Shiba Inu

Bir internet şakası olarak oluşturulan Dogecoin’in popülerliği, kriptoda edindiği yer ve kültür, şüphesiz ki bu koca ekosistemdeki çeşitli projelere ilham kaynağı olacaktı. Dogecoin’in ilham aldığı köpek ırkının ismini direkt olarak kullanarak ortaya çıkan Shiba Inu da bunların ilk ve en önemli örneklerinden biri oldu. 2020’de piyasaya sürülen Shiba Inu, Ethereum tabanlı bir ‘token’di ve tanımlaması da oldukça netti: “Ethereum üzerinde Dogecoin alternatifi.” O sıralar hızla büyüyen Ethereum ekosistemini arkasına alan token, kısa sürede o kadar popülerleşti ki kitleler tarafından kendi ismi yerine “Doge Killer”, yani Doge Katili olarak anılmaya başlandı.

Türkiye’de de o dönem büyük ses getiren Shiba, bu popülerlikle büyük yükselişler yaşadı ve birçok kullanıcının kripto ile tanışmasına vesile oldu ancak bu büyük yükselişe kendini kaptıranlar da az değildi, bu da ardından gelen düşüşle büyük bir hayal kırıklığına sebep oldu. Zamanında Doge Killer olarak anılan meme coin, popülerlikte Dogecoin’i geride bırakmış olsa da günümüzdeki piyasa değerlemelerine bakılacak olursa (Dogecoin: $38 milyar, Shiba Inu: $9.2 milyar) yakın gelecekte bunu başarabilecek gibi gözükmüyor. 

🪓 Elon’ın Köpeği: FLOKI

Floki, Dogecoin ve Shiba Inu’nun izinden giden, Elon Musk’ın Shiba Inu köpeğinden esinlenerek 2021’de piyasaya sürülen bir token. Ethereum ve BSC üzerinde çalışan Floki, meme coin kültürünü “kültürle yayma” anlayışıyla sürdürüyor.

🐶 Herkesin Olsun, Solana’nın Olmasın mı? $BONK 

2023 sonunda Solana ekosisteminde ortaya çıkan BONK, “Solana’nın Dogecoin’i” olarak tanıtıldı ve dev borsalarda listelenmeden önce arzının büyük bir kısmı topluluğa airdrop yoluyla dağıtıldı. Bir diğer köpek temalı Solana tabanlı meme coin DOGWIFHAT ise sosyal medya gücüyle büyüyerek ekosistemde önemli bir yer edindi.

Dogecoin’in 2013’te bir şaka olarak doğup, zamanla kripto dünyasının temel taşlarından biri haline gelmesi, bu ekosistemin sınırlarını yeniden tanımladı. Başlangıçta eğlence için yaratılan Dogecoin, topluluk gücü ve sosyal medyanın etkisiyle milyonlarca kişinin kripto ile tanışmasını sağladı. Yatırımcılar, DOGE’yi ciddiye alıp almamak konusunda yıllarca tereddüt etse de Elon Musk gibi figürlerin destekleri ve kripto ekosisteminin büyümesi, meme coin’lerin asla hafife alınamayacağını gösterdi.

Dogecoin, merkeziyetsiz finansal sistemlerin, yalnızca teknolojiyle değil, kültürel etkilerle de şekillenebileceğini kanıtladı. Sonrasında oluşan ve Dogecoin esintisi taşıyan Shiba Inu, Floki, DOGWIFHAT ve BONK gibi biraz daha “yeni nesil” diyebileceğimiz meme coinler de Dogecoin’in açtığı yolda ilerleyerek bir topluluğun bir fikri nasıl sahiplenip büyütebileceğini gösteriyor. Aynı internet meme’lerinde olduğu gibi, meme coinlerde de kültürün taklitle değişmesini, gelişip evrilmesini ve yayılmasını, bir köpeğin nelere kadir olduğunu bu örneklerle görmüş olduk.

🐸 Köpeklerden Sıkıldınız mı? Karşınızda $PEPE

Yazımızın bir sonraki bölümüne geçmeden önce bir diğer önemli meme coin’e, PEPE’ye değinelim. 

Pepe de bir başka internet meme’inin, Pepe The Frog’un tokenize edilmesiyle oluşturulmuş bir meme coin. Ethereum tabanlı olan bu meme coin, internet kültürü ile finansın nasıl iç içe geçebileceğinin bir diğer kanıtı oldu. Topluluk tarafından sahiplenilen, spekülatif ama eğlenceli bir yatırım aracı olarak görülen PEPE, diğer kurbağa temalı meme coin’lerin de önünü açtı. PEPE’nin popülerleşmesi ile birlikte ortaya çıkan kurbağa temalı meme coin’ler arasında MOG, PEPE 2.0 ve FROG gibi projeler de dikkat çekti.

Şimdi, yazının bu noktasına gelene kadar eklediğimiz tüm meme coin grafiklerini tek tek inceleyelim. Bir şeyler sanki birbirine benziyor, değil mi? Ufak değişiklikler olsa hepsinde meme coin’lerin piyasaya sürülmesinin ardından bir sıçrama yaşanıyor fakat bir süre sonra gelen bir düşüş ve onu takip eden düz çizgiler gözlemliyoruz. Grafiklerde bir benzerlik daha var: 2024’te şüphesiz ki ağdan, ilham alınan meme’den bağımsız, pozitif bir şeyler yaşanmış. Peki 2013’de ortaya çıkan bu furya neden 11 yıl boyunca bu pozitifliği bekledi? 

Buna gelmeden önce meme coin’lerin yükselişi açısından oldukça önemli olan ve bir bakıma şu an dünyayı bile yönetiyor desek abartmamış olacağımız aktörlerden biri olan dikkat ekonomisi (attention economy) kavramını iyice anlamamız gerekiyor.

Günümüz dünyasında en değerli şeylerden biri para değil, dikkat. Modern toplumda reklamcılıktan sosyal medyaya ve burada kaydırıp durduğumuz videolara, ekonomiden siyasete kadar aklınıza gelebilecek her şey insanların dikkatini çekmeye odaklanıyor. İşte bu yüzden “bilgi çağı” olarak adlandırdığımız bu dönemde en kıt ve en değerli kaynak da dikkat olarak belirtiliyor. Dikkat Ekonomisi kavramı da tam olarak buradan çıkıyor: İnsanların ilgisi, bir nevi meta haline geldi ve bunu en iyi şekilde yönetenler kazanıyor. Peki, işin içine meme coinler girince ne oluyor? 

Önce bu kavramı iyice bir özümseyelim.

🔍 Dikkat Ekonomisi Nedir?

Geleneksel ekonomilerde değer, fiziksel mallar, hizmetler veya altyapılar üzerine inşa edilir. Ancak dikkat ekonomisi, tamamen insanların neleri izlediği, takip ettiği ve konuştuğu üzerine kurulu. Sosyal medya, viral trendler ve influencer kültürüyle birlikte, dikkat en büyük değişim aracına dönüştü. Bugün bir kişinin tek bir paylaşımıyla bir markanın kaderini belirleyebileceğinden, hisse fiyatını uçurabilireceğinden ya da bir coin’i birkaç saat içinde milyar dolarlık piyasa değerine ulaştırabileceğinden bahsetmiştik. Bu olası senaryoların hepsinin belirleyicisi de dikkat.

Meme kültürü, ne ile yayılıyor demiştik? Popülerleşmeleri, değişmeleri ve evrilmeleriyle. Bir şeyin saydığımız üç ön şarttan en az birini karşılayabiliyor olması için, insanların dikkatini çekebiliyor olmaları lazım. İşte bu yüzden meme’lerin tokenize edilmesiyle oluşturulan bu meme coinler, dikkat çekmek için yaratılmış varlıklardır. Bitcoin, Ethereum ya da Mina gibi kripto paralar teknik altyapılarıyla kendilerini öne çıkarabilirken meme coinler için gerçek anlamda tek kriter, dikkat çekici olmaları.

💰 Meme Coinler Nasıl Değerleniyor? Geleneksel Finans vs. Dikkat Ekonomisi

Geleneksel yatırım dünyasında varlıkların değeri; şirketlerin gelirleri, kârlılığı ve büyüme potansiyeli gibi ölçütlerle belirlenir. Ancak meme coinler, yukarıda da söylediğimiz üzere tamamen Dikkat Ekonomisi üzerinden fiyatlanır. Dogecoin (sadece coin kısmı dikkate alınarak), Shiba Inu ve PEPE gibi meme coinler, aslında herhangi bir teknik avantaj ya da somut kullanım alanına sahip olmasalar da, viral olmayı başardıkları için büyük piyasa değerlerine ulaşıyorlar.

Meme coinlerin değerlemesi, şu üç temel faktöre dayanıyor:

• Virallik: Ne kadar çok kişi bu meme coin’den bahsediyorsa, o kadar değerlidir.
• Topluluk Gücü: Meme coin’lerin asıl sahibi topluluklardır. Aktif ve bağlı bir topluluk, varlığın değerini artıran en büyük faktördür.
• Spekülasyon & FOMO: “Kaçırma Korkusu” (FOMO), meme coin yatırımcılarının en büyük motivasyonu. Küçük bir yatırımın kısa sürede büyük bir servete dönüşme ihtimali, yatırımcıları çekmeye yetiyor.

🏦 Meme Coinler vs. VC Destekli Projeler: Halkın Parası mı, Yatırımcıların Oyuncağı mı?

Birçok yatırımcı artık VC destekli blok zincir projelerine güvenmiyor. Bunun nedeni, bu projelerin büyük yatırımcılar (venture capital - VC) tarafından manipüle edilmesi, piyasaya sürülen tokenlerin büyük kısmının içeriden bilgi sahiplerine (insider) dağıtılması ve küçük yatırımcının genellikle zarara uğraması. Meme coinler ise tamamen topluluk odaklı ve çoğu zaman hiçbir büyük yatırımcı tarafından yönlendirilmiyorlar.

Örneğin, Solana üzerindeki BONK, büyük borsalarda listelenmeden önce arzının çoğunu topluluğa airdrop yaptı. Bu ve buna benzer olaylar, meme coinlerin hem merkezi olmayan hem de “halkın parası” olarak görülen varlıklar haline gelmesini sağladı. Ancak burada da bir paradoks var: Meme coinler merkeziyetsiz gibi görünse de, dikkati yönlendiren büyük figürler aslında piyasayı kontrol edebiliyor.

🤳 Meme Coin’lerde Spekülasyon: Volatilite

Bir olayın popülerleşebilmesi için genelde çok fazla insanın konu hakkında konuşması gerekir. Fakat, bu durum her zaman böyle gelişmiyor. Bazı kişiler var ki, bir konunun doğal olarak ortaya çıkıp popülerleşmesinin aksine etki alanları sayesinde tek bir hamleleriyle bir olayı en çok konuşulan konu haline getirebiliyorlar. Fakat bu etki alanı, her zaman iyi bir şey olmak zorunda değil.

Elon Musk, şüphesiz ki kripto ile adı sık sık anılan ve sahip olduğu büyük etki alanıyla piyasalara yön veren isimler listesinde akla ilk gelen isim. Üstelik Musk, sadece yukarıda verdiğimiz örneklerle sınırlı kalmıyor: Dogecoin’den önce paylaştığı X’lerle $BTC’nin fiyatını bile etkilemiş, hatta yakın zamanda da profilini bir Ethereum meme coin’i olan KEKIUS MAXIMUS olarak değiştirerek değerlemesini kat kat artırmışlığı var. Ancak bahsettiğimiz liste, tek kişilik bir liste değil: 

• Başkanlık koltuğuna oturmasına günler kala Pump.fun üzerinde resmi meme coin’ini çıkartan Donald Trump’ın OFFICIAL TRUMP’I ($TRUMP), çıktığı gecenin sabahında ulaştığı $14 milyarlık piyasa değerine ulaşarak rekor üstüne rekor kırdı.

• Trump’tan sadece bir gün sonra kendi resmi token’ini piyasaya süren eşi Melania Trump’ın meme coin’i $MELANIA ise biraz daha sert bir düşüş yaşamasına rağmen yukarıdakine benzer bir grafiğe sahip. 

$TRUMP ve grafiğine yer vermediğimiz $MELANIA ve $KEKIUS da, bu yazıda yer verdiğimiz piyasa değeri grafiklerine oldukça benziyor.

İşte bu durum da, iki kere vurguladığımız, spekülasyonun, popülerlikle gelen yükselişlerin her zaman pozitif bir şey olmadığını gösteriyor. Bu durumla ilgili dikkat edilmesi gereken iki madde var.

1. İnternette popüler olan konular, meme ya da değil, genellikle bir gün popülerliklerini kaybederler. Buna şarkılardan, dizi ve filmlerden, spor dallarına kadar birçok örnek oluşturabiliriz ve şüphesiz ki meme’lerde de durum bundan farksızdır. Bazıları kısa, bazıları uzun dönemler boyunca popüler kalsa da bu ürünler ne olursa olsun bir gün son kullanma tarihleri geliyor. İşte bu yüzden de meme’ler konuşulmayı bıraktığında kimsenin hayatında bir şey değişmese de, meme coin sahiplerinin hayatında bir şeyler değişiyor. Popülerliğe bağlı ilerleyen, büyük çoğunluğun da kârını birkaç kata çıkardıktan sonra aceleyle çıktığı bu aşırı volatil varlıklar, kullanıcılar tarafından henüz Bitcoin, Ethereum ya da Solana gibi varlıklardaki “uzun vadeli yatırım aracı” statüsüne evrilmiş değiller. Bu yüzden “Alımı yapıp kenara attım, x ay / yıl boyunca unutuyorum.” stratejisi bu varlıklar için kesinlikle akıllıca değil.
2. Elon Musk, Donald Trump ya da etki alanı büyük bir başka profil, bir token ya da coin’den bahsettiğinde insanlar da oluşan bu trende güvenerek alım yapıyorlar, ve bir anda ortada büyük bir ekonomi oluşuyor. Ancak bu gücün her zaman kötüye kullanılabileceğini de unutmamak gerekiyor. Şöyle bir senaryo düşünün: Yüksek etki alanına sahip bir profilin bir token hakkında paylaşımını gördünüz ve alım yaptınız. Sabah uyanıp telefonunuzu açtığınızda bütün paranızın eriyip gittiğini fark ettiniz. Profili açıp baktığınızda iki saat sonra aynı token hakkında atılan negatif bir paylaşım, profil resmi değişikliği, ya da hesabın çalındığına dair bir duyuru görebilirsiniz, ya da, profille ilgili hiçbir sıkıntı yoktur, ancak birinci maddedeki örneğimiz yaşanmış ve sizinle birlikte giren bütün yatırımcılar, sizden önce çıkmışlardır. 

Verdiğimiz örneği bültenimizde yer verdiğimiz gerçek bir olayla destekleyelim: “Bir kripto yatırımcısı, $TRUMP tokeninden $11.8 milyon kâr ettikten sonra 766.083 adet $TRUMP almak için $33.9 milyon dolar daha harcadı. Ancak bu sefer $21 milyon zarar etti. Hatta son durumda $9 milyondan fazlasını kaybetmiş durumda!”

Kriptonun karanlık yüzü diyebileceğimiz iki, belki üç aylık döngülerde gördüğümüz kripto - bağlantılı kendine zarar / intihar haberleri, işte böyle örnek senaryoların ürünü olabiliyor. Bu yüzden yeni olmasa da zirvesini nispeten yeni yeni yaşayan meme coin sektöründe yaptığınız araştırmalar, dikkat seviyeniz ve tatmin olacağınız seviyeleri önden belirlemeniz oldukça önemli. 

🔄 Dikkat Ekonomisinin En Saf Ürünü

Meme coinler, internet çağının kültürel değerlerini tokenleştirerek dikkat ekonomisinin  finansallaşmış hali olarak karşımıza çıkıyor. Geleneksel finansın matematiksel analizlerine meydan okuyarak viral olmanın ve sosyal medyanın gücüyle fiyatlanan varlıklar yaratıyorlar. 

Ancak unutmamamız gereken önemli bir nokta var: Dikkat, gelip geçicidir! Meme coinlerin çoğu kısa süreli patlamalar yaşar ve ardından unutulurlar. Yani, fiyat yükselişleri kadar ani düşüşler de kaçınılmazdır. Yani bir meme coin’in değeri, onun unutulup unutulmamasıyla doğrudan bağlantılıdır.

Sonuç olarak meme coinler, başta bahsettiğimiz gibi yalnızca internet kültürünün bir yansıması değil, aynı zamanda yeni çağın ekonomik yapılarının bir göstergesi. Geleneksel finans dünyasında uzun vadeli projeler ve temel analizler önemli olsa da, Dikkat Ekonomisi’nde en hızlı olan kazanır.

Şimdi de başrol pozisyonunu size verelim: Elon Musk ya da Donald Trump değilsiniz, elinizde milyon dolarlar yok. Kriptoyla ilgilenen, sosyal medyaya oldukça hakim bir kullanıcısınız ve piyasaya bir meme coin sürmek istiyorsunuz. Bunu nasıl yapacaksınız? Teknik detaylar neler? Piyasaya sürdüğünüz meme coin insanların dikkatini nasıl çekecek ve popülerleşecek? İnceleyelim:

1. ❌ Bir Meme Coin, Nasıl Oluşturulur?

Öncelikle bu soruya 2024 öncesi için cevap verelim. Takip etmeniz gereken birçok adım var, bunlardan bazıları: 

• Token’i tasarlamak,
• Akıllı kontratı yazmak,
• Akıllı kontratı “audit’lemek” (güvenlik kontrolleri),
• Token dağıtımını ayarlamak / arz belirlemek,
• Tokeni pazarlamak,
• Regülasyonlara uymak,
• ve aralarda belirtmediğimiz adımlar…

İşte “internet şakalarının tokenize edilmesi sonucu oluşan dijital varlıklar” deyip geçtiğimiz meme coin’leri oluşturmak, aslında oldukça detaylı ve kimisine göre de zorlu, hatta imkansız bir süreç Diyelim ki teknik bilgiye sahip olmayan, meme coin oluşturmak  isteyen ve kriptoda yeni olan bir kullanıcısınız. Yukarıdaki adımların bazılarının ne olduğunu bile anlamadığınızı fark etmeniz ve bu işten kısa sürede caymanız oldukça yüksek bir ihtimal, değil mi? Sizin ihtiyacınız olan daha basit, hızlı ve düşük maliyetli adımlar. 

İkinci, yani 20204 ve sonrası için yukarıdaki soruya cevap vermeden önce Solana ağından kısaca bahsedelim. Mart 2020’de ortaya çıkan ağ, sunduğu işlem kapasitesi, düşük işlem ücretleri ve cüzdanlarındaki / uygulamalarındaki basit arayüzle çok hızlı bir şekilde sivrilerek iki büyükbaş olan Bitcoin ve Ethereum’un yanına adını yazdırmayı başardı. Fakat arkasındaki teknoloji ile sunduğu başarılı istatistiklere rağmen ağda bariz bir kimlik sorunu yaşanmaktaydı. Örneğin Ethereum DeFi’ın merkeziyken Bitcoin sağlamlığıyla öne çıkıyordu ancak Solana için böyle bir “anılma” henüz mümkün değildi. 

1. ✅ Bir Meme Coin, Nasıl Oluşturulmalı: Pump.fun

Solana ağında 2024’te oluşturulan Pump.fun adlı meme coin üretme platformu, yukarıda bahsedilenlerin hepsini değiştirmekle kalmayıp senenin sonlarına doğru Solana’nın birçok metrikte Ethereum’u dahi geride bırakmasını sağladı.

“Bir meme coin nasıl oluşturulur”un cevabı da, haliyle, 2024 ve sonrası için bambaşka şekilde cevaplanabilecek bir hale geldi: “Meme coin oluştur” tuşuna basarak. Teknik olmayan bir kullanıcının bu süreçte ihtiyacı olan özellikleri sıralamıştık. “Basit” adımlar Pump.fun’la mümkün olurken, “hızlı, verimli ve düşük maliyetli” de Solana’da mevcut olunca bu ikili, oldukça doğal bir şekilde meme coinlere ev sahipliği yaparken Solana da bu “kimlik sorunu”nu çözmüş oldu.

Yukarıdaki fotoğrafta gördüğünüz üzere bu platformda meme coin’inizi oluşturmanız için sahip olmanız gereken tek şey bir isim, meme coin ismi, açıklama ve bir de görsel, ve işlem tamam: Meme coin’iniz piyasada! Yazının başında ne “kadar çok insan, o kadar çok kültür” demiştik, bu gelişme de bu ikiliyle benzer bir noktada, zira Pump.fun kullanıcıların hayatlarına dahil olana kadar süreç, şu şekilde işliyordu:

1. Gündemdeki bir olayın ya da bir internet şakasının mizahı yapılmaya başlanır.
2. Bir süre geçtikten sonra geliştirici(ler) bu durumu fark ederler ve popüler olan bu durumu beğenmeleri halinde bir meme coin üretmeye karar verirler.
3. Yukarıda örnekleri verilen teknik detaylar bittikten sonra (genelde) tek bir token piyasaya sürülür.
4. Ön-satış gibi bir durum söz konusuysa bu dağıtımlar yapılır. 

Ancak Pump.fun sonrası adımlar aşağıdakine evrildi: 

1. Kullanıcılar, gündemdeki bir olayın ya da internet şakasından ilham alarak istedikleri kadar meme coin’i Pump.fun’da üretir. 

Pump.fun’ın bu süreci en az Twitter’dan bir gönderi paylaşacak kadar kolaylaştırması, kullanıcı benimsenmesinde de mükemmel bir artışa sebep oldu ve bu da hakkında meme coin oluşturulan olay, kişilik ve şakaların sayısını da doğrudan artırdı. Başlarda oluşturulan meme coin’in konusu, başlığı tamamen geliştiricilerin hamlelerine bırakılmışken uzun bir süre de Doge gibi büyük ve köklü internet şakalarıyla sınırlı kalmışken bu platform, Biden yönetiminin aldığı skandal kararlardan olimpiyatlarda karizmasıyla öne çıkan Yusuf Dikeç’e kadar yüz binlerce olayın tokenize edilmesine ev sahipliği yaptı.

2024’ün başında henüz çalışmaya başlamamış olan platform, yıl boyunca $355 milyon değerinde gelir üretirken günlük işlem hacminin $2 milyarı aştığı günler yaşandı. Meme coin’lerin toplam piyasa değeri, yıl boyunca %500’lük bir büyüme göstererek $120 milyara ulaştı ve Solana üzerindeki DEX’lerdeki meme coin hakimiyeti, %40’tan %85’e çıkarak net bir şekilde ağı domine etti. Sadece Pump.fun üzerinde günde 20,000’den fazla meme coin üretilirken bu sayı, çeşitli olayların yaşandığı günlerde 35,000’i bile aştı. Platformun Solana’ya yaşattığı çıkış, ağ üzerindeki Raydium gibi DEX’lerin yıl sonuna doğru birçok metrikte Ethereum DEX’lerine fark atmasına da yol açtı.

Örneğin yukarıda gördüğümüz Raydium gelir grafiği, miktarlar farklı olsa da Pump.fun’ın gelir grafiğiyle neredeyse birebir aynı görünüyor: 

Ayrıca yazının başında Dogecoin için kullandığımız, “sadece meme coinler değil, bugün kriptoda geldiğimiz noktanın temel taşlarından biri” ifadesi de, işte bu istatistiklere dayanıyor. Meme coinler, sadece kendi içlerini değil; bulunduğu ağların ekonomi ve başarısını, kriptodaki kullanıcı sayısındaki artışı ve daha birçok önemli metriği de doğrudan etkileyerek bulunduğumuz noktayı şekillendiriyor.

🦣 Pump.fun’ın Büyükbaşları: $CHILLGUY ve $MOODENG

Pump.fun başlığımızı sonlandırmadan önce platform üzerinde üretilen birkaç büyük token’e değinelim.

1. Just a Chill Guy ($CHILLGUY)

X üzerinden paylaşılmasının ardından topladığı yüksek beğeni ve Tiktok’ta oluşan topluluğuyla öne çıkan internet meme’i chill guy, kısa sürede Solana kullanıcıları tarafından tokenize edildi. Hızla yükselip zirvelerine oynayan token’in düşüşü de popülerliğinin azalmasıyla sert oldu.

1. Moo Deng ($MOODENG)

Adını aşağıda gördüğümüz tatlı su aygırından alan Pump.fun token’i MOODENG de sosyal medya üzerindeki popülerlikten doğanlardan. Ethereum kurucusu Vitalik Buterin’in kaldığı hayvanat bahçesine bağış yaparak evlatlık edindiği Moo Deng adına Solana üzerinde üretilen meme coin, $0.624 seviyesine ulaşarak zirvesini görmesinin ardından yine popülerliğin azalmasına bağlı olarak şu anda $0.06 seviyelerine düşen token’in piyasa değeri $60 milyon.

🔥 Pump.fun Ateşlediği Fitil, Solana ile Kalmadı

Pump.fun’ın başarısı, kripto ekosisteminde adeta bir domino etkisi yarattı ve benzer platformların hızla ortaya çıkmasına yol açtı. Özellikle Solana ağı üzerinde başlayan bu trend, kısa sürede diğer blok zincirlerine de yayıldı. Solana ağından çıkmadan önce kısaca Moonshot’tan bahsedelim. 

Moonshot, özellikle kullanıcı dostu arayüzü ve düşük maliyetli token oluşturma süreciyle dikkat çekerken uygulamaya entegre ettiği Apple Pay ile kolayca coin alıp satma özelliği, ekosistem tarafından kriptoya yeni kullanıcıların katılması açısından oldukça önemli bir gelişme olarak değerlendirildi. 

Platform, kullanıcıların sadece birkaç tıklamayla kendi meme coin’lerini oluşturmalarını sağlarken kullanıcıların token’lerini tanıtmak ve pazarlamak için çeşitli araçlar sunarak Pump.fun benzeri bir yaklaşım ile sadece teknik bilgisi olanların değil, herkesin bu sürece dahil olmasını kolaylaştırdı.

Base ağı üzerinde hizmet veren ve Uniswap’in gelişmiş teknolojisi olan v4’ü kullanan Flaunch ise yenilikçi yaklaşımlarıyla dikkat çekerek Pump.fun’ın izinden giden bir diğer platform. Uygulama, kullanıcıların token’lerini piyasaya sürmeden önce topluluk desteği toplamalarını sağlayan bir sistem geliştirirken özellikle yeni projelerin başlangıç aşamasında daha fazla ilgi görmesini sağladı. Flaunch ayrıca, token’lerin likiditesini artırmak için çeşitli mekanizmalar sunarak, kullanıcıların daha güvenilir bir şekilde yatırım yapmalarına olanak tanıdı.

Bu platformlar, Pump.fun’ın başlattığı trendi devam ettirirken, kendi benzersiz, bazen de niş sayılabilecek özellikleriyle kullanıcıların ilgisini çekmeyi başardılar. Özellikle Solana ağı üzerinde başlayan bu hareket, kısa sürede Ethereum, Binance Smart Chain ve diğer blok zincirlerine de yayıldı. Bu, sadece meme coin’lerin değil, tüm kripto ekosisteminin daha geniş bir kitleye ulaşmasını sağladı.

Meme coin kültür anlatısı yaptığımız yazımızın son başlığına gelmeden önce bu dopdolu kültürün yarattığı bazı kavramlardan bahsetmezsek olmaz.

🫂 Hep Birlikte Başaracağız: Meme Coin Sözlüğü

“Siper aldık!” (“We are in the trenches!”)

“The Trenches” kavramı, meme coin ekosisteminde yüksek riskli ve yüksek getiri potansiyeli taşıyan spekülatif tokenlerin doğduğu, elendiği ve büyük kazanç fırsatları sunduğu kaotik piyasayı ifade ediyor. Burada yatırımcılar ve traderlar, henüz büyük ölçekli ilgiyi çekmemiş, erken aşamadaki tokenleri keşfetmek (gem-hunting), lansmanlara katılmak ve hızlı al-sat işlemleriyle kazanç sağlamak için yoğun bir mücadele içindeyken bu ortam, dolandırıcılık, hype ve aşırı spekülasyonun yanı sıra bazı projelerin büyük çaplı ilgi ve sermaye çekerek başarılı olabildiği bir dinamiğe sahip. Ekosistemde sık sık kullanılan “We are in the trenches” kalıbı da bu ortamın içinde bulunmayı ifade ediyor.

“Hep Birlikte Başaracağız” (“We’re All Gonna Make It”)

Aslında tüm kripto ekosistemine hitap etse de meme coin kültüründe de sık sık kullanılan kalıplardan biri olarak baş gösteren ve “Hep Birlikte Başaracağız” anlamına gelen WAGMI ifadesi, iyimserliği, özgüveni ve birliği sembolize ediyor.

“Ruglanıyoruz!” (“We are being rugged!”)

Ruglanma (Rug Pull), bir meme coin veya başka bir kripto projesinde geliştiricilerin veya yaratıcı ekibin, yatırımcılardan yeterince para topladıktan sonra projeyi terk edip tüm likiditeyi çekerek (yani parayı alıp kaçmasıyla) yatırımcıları zarara uğratmasıdır. Diyelim ki "DogePizza" adında yeni bir meme coin çıktı ve insanlar bunun büyük kazanç getireceğini düşünüp alım yapmaya başladı. Coinin fiyatı hızla yükselirken, geliştirici ya da token’i üreten ekip, başlangıçta sağladıkları likiditeyi (yani alım-satım için havuzdaki fonları) bir anda çekip kendi cüzdanlarına aktarırlar. Sonuç olarak, coin alıp tutan yatırımcılar ellerindeki tokenleri satamaz hale gelir ve fiyat sıfıra düşer. Bu, klasik bir rug pull (halının çekilmesi) senaryosu.

Ancak elimizde hem gerçekten yaşanmış hem de Trenches kavramının da çok daha iyi anlaşılmasını sağlayacak olan mükemmel bir örnek var:

13 yaşındaki bir çocuk, Pump.fun’da bir token çıkardıktan sonra bu tokeni ‘rug’layarak $30,000 kazanıyor, ardından da yatırımcılara orta parmak göstererek projeyi terk ediyor. Daha sonra aynı çocuk, başka bir token çıkarıp bu kez $12,000 dolarlık bir vurgun daha yapıyor. Ancak bu noktada olay çılgın bir dönüş alıyor. Kripto dünyasının degen’leri (yüksek riskli, çılgınca yatırımlar yapan kripto kullanıcıları) projeyi alıp token’i $70 milyon piyasa değerine kadar taşıyorlar.

Bu hikâye, hype, meme kültürünün gücü, spekülasyon ve merkeziyetsiz kaosun birleştiği “hızlı coin” (fast coin) endüstrisinin en uç örneklerinden biri. Geleneksel finans mantığında hiçbir anlamı olmayan bu süreçler, kripto dünyasındaki “The Trenches” içinde milyon dolarlık fırsatlara dönüşebiliyor.

⏳ Güzel Olan Her Şey Bitmek Zorunda mı?

Meme coin’lerin 2024’ün sonlarına doğru Pump.fun gibi platformlarla yaşadığı büyük sıçramayla birlikte toplumsal olaylar ve sosyal medya gibi gücünün yakın zamanda azalması değil, artması beklenen faktörleri de arkasına almış olan bu dijital varlıkların 2025’te de oldukça revaçta olacağını işaret ediyor. Ancak 1-2 sene önce yaşadıkları zirveden apayrı bir noktada olan NFT’ler için de zamanında benzer cümlelerin kurulduğuna dikkat çekmek gerekiyor. Sürekli gelişip büyümeye devam eden blokzincir ve kripto ekosistemi, sürekli yeni olarak atfedilmesini de bu sürekli gelişip büyümesine borçlu, bu sürekli gelişip büyümeyi de henüz kısa sayılabilecek ömrüne sığdırdığı sayısız yeniliğe ve de trende borçlu. 

Örneğin 2024’ün son çeyreğinde ortaya çıkmış olan yapay zeka ajanları ve oluşturdukları token’ler, kısa sürede aldıkları ivme ile piyasalarda tırmanarak birçok sosyal medya gönderisinde ve yazıda meme coin trendine karşı bir tehdit olarak anılmaya başlandılar. Sonuç olarak, meme coin atağı yakın zamanda bitmeyecek gibi görünse de her zaman aktif, güncel kalmakta ve finansal okuryazarlığımızı devam ettirmekte ve bu dikkat ekonomisinde dikkatimizi kaybetmemekte fayda var. 

Memecoin’lerin gücünü biraz da manevi bir yönden inceleyerek yazımızı sonlandırıyoruz: 

😇 Bir Meme Coin Kaç Hayat Kurtarabilir: Kriptonun Aydınlık Yüzü 

Chen isimli bir baba, nadir görülen ve bilinen bir tedavisi geliştirilmemiş bir beyin tümörü ile mücadele eden kızı Mira ile olan fotoğraflarını X platformunda paylaşarak, kullanıcılarından kızının tedavi gördüğü hastanede bu hastalığın tedavisi için yürütülen araştırmaları finanse edebilmek amacıyla yardım istedi. Bu çağrıya yanıt olarak, Solana topluluğundan kullanıcılar Siqi Chen’e yardımcı olmak için $MIRA adında bir meme coin oluşturdular ve toplam arzın %50’sini Chen’e gönderdiler. Chen’e bağışlanan memecoinlerin toplam değeri neredeyse $25 milyonu aştı. Ayrıca, $MIRA satın alarak kâr eden bazı kullanıcılar, kârlarının bir kısmını Chen’e bağışlayarak desteğe devam ettiler. Yürekleri ısıtan bu gelişme, kripto ekosistemindeki yardımseverliği bir kez daha gözler önüne serdi.

Ethereum’un kurucularından Vitalik Buterin, Tayland’daki Khao Kheow Hayvanat Bahçesi’ne yaklaşık $293,000’lik bir bağış yaptı! Bağış mektubunda, kurumun hayvanlara yönelik yaklaşımından oldukça etkilendiğini belirten Vitalik, bağışının ana odağının bu yıl internette paylaşılan fotoğraflarıyla ün kazanan ve Khao Kheow Da yaşayan cüce su aygırı Moo Deng olduğunu ifade etti.

Bültenlerimizde de yer verdiğimiz, 2024’de yaşanan bu ve bunlara benzeyen birçok gelişme, meme coin’lerin ve kripto paraların bağış gibi uluslararası bürokratik engellerin bulunduğu alanlarda ne kadar etkili olabileceğini bir kez daha vurguladı.

Dogecoin ile başlayan meme coin serüveni, Shiba Inu, Floki, BONK ve daha niceleriyle büyümeye devam etti. Başlangıçta yalnızca internet şakalarının tokenize edilmesi gibi görülen bu varlıklar, topluluk gücü ve sosyal medyanın etkisiyle zamanla devasa piyasa değerlerine ulaştı. Ancak, popülerlikleri kadar volatilite ve spekülasyon da bu ekosistemin ayrılmaz bir parçası oldu. Elon Musk gibi isimlerin tek bir paylaşımıyla fiyatların uçup kaçtığı bu piyasa, büyük fırsatlar sunduğu kadar dikkat edilmesi gereken riskler de barındırıyor. Yine de, meme coin’ler kriptonun yalnızca finansal bir sistem olmadığını, kültürel ve toplumsal dinamiklerle iç içe olduğunu kanıtlamaya devam ediyor. Kimi zaman milyon dolarlık bağış kampanyalarına ilham olan, kimi zaman yüzbinlerce insanı bir araya getiren bu ekosistem, internet kültürünün ve blok zincir dünyasının ne denli iç içe geçtiğini gözler önüne seriyor.