SPK'dan Kripto Varlıklara İlişkin İkincil Düzenleme

Kanunun Ortaya Çıkışı

26 Haziran 2024, TBMM Genel Kurulu’nda kripto varlıklara dair ilk yasal çerçevenin oluşturulduğu gündü. Ve bu kanun (7518 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun) 2 Temmuz 2024 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmişti. Kanunda kripto varlık hizmet sağlayıcıların kurulabilmesi ve faaliyete başlaması için SPK’dan izin alınmasının zorunlu olmasına karar verildi. Akabinde kripto varlık hizmet sağlayıcıları, faaliyette bulunmak için SPK’ya başvurdu. Şu an 88 kurum başvuru yapmış durumda ve bunların 10’u saklama başvurusu. 17 kurum ise tasfiye beyanında bulundu. Ayrıca faaliyette bulunan kurumların ikincil düzenlemelerde öngörülen şartlara göre faaliyet izni başvurusu yapacağı kararlaştırıldı.

İkincil Düzenlemeler ve Olası Etkileri

•Platformların kuruluş sermayelerinin asgari 150.000.000 TL olma zorunluluğu getirildi. Saklama kuruluşlarının kuruluş sermayelerinin ise asgari 500.000.000 TL olması zorunlu.Müşteri varlıklarının toplam tutarının 1.000.000.000 TL’yi aşması halinde ise, saklama kuruluşunun kuruluş sermayesine ilave olarak aşan tutarın %1,5’i kadar özsermayesinin bulunması gerekecek. Özsermaye tutarının 1.500.000.000 TL olması halinde ilave özsermaye aranmayacak.Belirlenen tutarlar, sektörde oyuncu sayısını azaltabilir.

•Kripto varlıklara yönelik finansal analiz yapılması ve genel tavsiyede bulunulması, ilk kez hüküm altına alındı.Kripto varlıklar ile piyasa eğilimleri hakkında yönlendirici nitelikte olmayan yazılı veya sözlü bilgi sunulması yatırım danışmanlığı faaliyeti ya da genel tavsiyede bulunulması kapsamında sayılmayacak ancaksunulan bilgilerin tarafsız ve dürüst olması gerekecek.Sosyal medya, kripto ekosistemi için çok büyük önem taşıyor ve çoğu yatırımcı alım-satım kararlarını sosyal medyada gördükleri/okudukları/izledikleri üzerine veriyor. Sosyal medyada artık yönlendirici olan ve tarafsız ve dürüst olmayan içerikler oluşturanlar SPK’ya şikayet edilebilecek.

•Kripto varlık hizmet sağlayıcılar tarafından yapılan promosyonlar ve kripto alım-satım platformlarına müşteri kazandırmayla ilgili düzenleme yapıldı. Maddi değeri çok yüksek ürünlerin kazanılmasına yönelik, yatırımcıların sadece verilecek ödülü kazanma güdüsü ile hareket etmelerine sebep olabilecek nitelikte maddi değeri çok yüksek ürünleri içerecek şekilde, herhangi bir yöntemle müşteri kazandıran kişilere veya kazandırdıkları müşterilere, her türlü menfaat ve faydanın sağlanmasını içeren, maliyeti öngörülemeyen nitelikte, müşterilere belirli bir getiri vaadi içeren veya bir ya da birden fazla kripto varlığa yatırım yapılmasına yönlendirme niteliği taşıyacak şekilde promosyon kampanyaları yürütülemeyecek.Kripto ekosisteminin büyümesinde en çok katkısı olanlardan biri promosyonlar ve referans gelirleriydi. Aslında bu düzenleme ile hormonlu büyüme yerine sağlıklı büyüme amaçlanıyor.

•Platformlar müşterileriyle işlem yapmaya başlamadan önce, sunulacak hizmete ilişkin yazılı şekilde veya uzaktan iletişim araçlarının kullanılması suretiyle mesafeli olarak ya da mesafeli olsun olmasın Kurulun yazılı şeklin yerine geçebileceğini belirlediği ve bir bilişim veya elektronik haberleşme cihazı üzerinden bir sözleşme yapmak zorunda.Kripto varlıklarda işlem yapmak için Türkiye’de 12 milyon kişinin hesabı olduğu belirtiliyor. Aslında sayının bu kadar artmasında çok hızlı hesap açılıp işlem yapılabilmesi de etkili oldu. Bundan sonra eskisi kadar hızlı olmayabilir. Ancak halihazırda açılan zaten çok fazla hesap olduğundan ciddi etkisi olmayacaktır.

•Kripto varlık hizmet sağlayıcılar, KAP’ta ve internet sitelerinde yetkili oldukları hizmetler ile şirketi tanıtıcı bilgileri sunacak.Şeffaflık için önemli, zira tebliğde tanıtıcı bilgilerin kapsamı geniş tutulmuş.

•Platformlar ve saklama kuruluşları, müşteri kripto varlık bakiye bilgilerine yönelik MKK ile entegrasyon sağlamak ve MKK tarafından talep edilen raporlamaları yapmak zorunda.Bu zorunluluk, kripto varlıklara oldukça mesafeli yaklaşan bir kesimin güvence konusunda düşüncelerini değiştirebilir.

•Kripto varlık hizmet sağlayıcıları, müşterilerininkendi cüzdanlarında bulundurmayı tercih etmedikleri kripto varlıkların asgari %95’inin tebliğde belirtilen hükümler dahilinde saklama kuruluşunda saklayacak.Bu durum, yatırımcıların borsaların başına gelebilecek olaylarla ilgili endişesini gidereceğe benziyor.

•%95 hesabı için kripto varlıkların cari değerlerinin toplamı dikkate alınacak.  Bu oranlar anlık olarak takip edilecek. Mutabakat saati itibarıyla %95 -%5 oranları sağlayacak şekilde aktarımlar yapılacak. Her halükarda, platform nezdindeki cüzdanlarda saklanan müşterilere ait kripto varlıkların oranı gün içerisinde %10’unu geçemeyecek. Belirli bir anda söz konusu %10’luk oran aşıldığı takdirde aşan kısmın, mutabakat saati beklenmeksizin derhal saklama kuruluşuna aktarılması zorunlu olacak.Müşteri varlıklarının %3’ü kadar likit rezerv bulundurulması zorunlu.Ayrıca platformların likit rezervlerindeki belirli bir varlığın cari değerinin portföy içerisindeki ağırlığı %20’yi geçemeyecek.Geçmiş yıllarda böyle bir hüküm bulunmamasından kaynaklı sorun yaşayan yatırımcılar ve borsalar olmuştu.

•Kripto varlıkların ilk satış ya da dağıtımına aracılık edilmesi için SPK’dan izin alınması zorunluluğu getirildi.Platformlar tarafından işlem görecek kripto varlıkların belirlenmesine ve bunların işlem görmesinin sonlandırılmasına yönelik esasların belirlendiği yazılı bir prosedür oluşturulması zorunlu hale getirildi.Önceki düzenlemeye göre yeni token listelemelerinde TÜBİTAK onayı gerekiyordu, ikincil düzenlemeler ile buna ek olarak SPK onayı zorunluluğu gelmesi ,kontrol mekanizmasını sağlamlaştırmış. Ayrıca listeleme ve delist süreçlerinin bilinmeyen kriterlere dayanması, yatırım için sorun teşkil ediyordu. Bunun önüne geçilmek istenmiş.Özetle listeleme süreçlerinde çok daha ciddi ve nitelikli bir süreç görebiliriz.

•Kuruculara ve ortaklara ilişkin şartlar bölümünde oldukça geniş şartlar bulunuyor. Öyle ki, SPKn kapsamında piyasa bozucu eylemden son 5 yılda hakkında idari para cezası tesis alanın dahi kurucu ve ortak olamayacağı belirtilmiş.Böylece geçmişte yaşanan Thodex benzeri vakaların bir daha yaşanmaması amaçlanmış.

•Kripto varlık hizmet sağlayıcı sermayesinin veya oy haklarının doğrudan veya dolaylı olarak %10’unu, %20’sini, %33’ünü veya %50’sini aşması sonucunu veren pay edinimleri ile bir ortağa ait payların bu fıkradaki oranların altına düşmesi sonucunu veren ortaklık yapısı değişiklikleriSPK’nın iznine tabi olacak.Bu da aslında kurucu ve ortaklara ilişkin hükümle beraber okunabilir.

•Kripto varlık hizmet sağlayıcılar; yönetici ve personelin ünvanı ile görev yapacağı hizmet birimini, öngörülen şartları taşıdığını tevsik edici belgeler ve ayrıntılı iş tecrübesini gösteren özgeçmişi ile birlikte göreve başlamalarını takiben on iş günü içinde SPL’ye bildirecek.Kripto alım-satım platformlarında da artık aracı kurumlar gibi sermaye piyasaları alanında uzman kadrolar kurulacak.•Platformlar nezdinde listelenmiş kripto varlıkların kaldıraçlı olarak alınıp satılamayacağı, türev araç sözleşmelerine ve kredili alım, açığa satış ve ödünç işlemlerine konu edilemeyeceği belirtilmiş.Bilhassa kredili alım ve kaldıraç bakımından zaten oldukça riskli bir piyasada riskin daha fazla artmasının önüne geçilmesi amaçlanmış.

•Bankaların kripto varlık saklama hizmeti başvurusunun değerlendirilebilmesi için BDDK’nın uygun ön görüşü aranır. Bankaların, saklama hizmeti kapsamındaki başvurularına ilişkin Kurul değerlendirme sonucu ile BDDK’ya faaliyet genişleme izni başvurusu yapmaları gerekir. Bankaların talep ettikleri kripto varlık saklama hizmetini sunabilmesi BDDK’nın faaliyet genişleme onayınatabi.Bu konuda girişimleri olan bankaları biliyoruz.Kripto varlıklarda saklama hizmeti vermek için başvuran banka sayısı artabilir.

•Müşterilerin kripto varlık hizmet sağlayıcıların banka hesaplarında bulunan nakitleri, kripto varlık hizmet sağlayıcılarının borçları nedeniyle, kripto varlık hizmet sağlayıcılarının mal varlığı ise müşterilerin borçları nedeniyle kamu alacakları için olsa dahi haczedilemeyecek, rehnedilemeyecek, iflas masasına dâhil edilemeyecek ve üzerlerine ihtiyati tedbir konulamayacak. Geçmişte FTX’in battığı gece FTX Türkiye diğer tüm FTX’lerden farklı olarak kullanıcıların fonlarını çekmelerine izin vermiş ve onların da FTX ile batmasına göz yummamıştı. Sanırım Türkiye’deki kripto borsalarının bazılarında bu konuda bilinç gelişmiş olsa da sonunda tebliğlerde değerini bulmuş diyebiliriz. Ayrıca diğer yatırım araçları için geçerli olan düzenleme, kripto varlıkları da içine alacak şekilde genişletilmiş oldu.

Sonuç

​İkincil düzenlemeler oldukça detaylı bir şekilde geldi ve kripto ekosisteminde büyük yankı uyandırdı. Zaman içinde burada değişiklikler göreceğiz ancak genel çerçevenin net olarak çizildiğini söylemekte fayda var. Kurumlar, kurulun belirlediği faaliyet şartlarını sağlamak suretiyle 30/06/2025 tarihine kadar faaliyet iznine başvurmak zorunda. Bu tarihe kadar başvurmayan şirketler hakkında tasfiye hükümleri uygulanacak. Faaliyet başvurusunda bulunan kurumlar, bilgi sistemleri bağımsız denetim raporunu, 30/09/2025 tarihine kadar başvurularına ekleyecekler. Bu platformlar, 31/12/2025 tarihine kadar en az bir saklama kuruluşu ile sözleşme imzalayacak ve mutabakat sistemi çerçevesinde gerekli teknik süreçleri ve entegrasyonları sağlayacak.

SPK, 30/06/2026 tarihine kadar yetki belgesi almış kuruluşlarla birlikte “Faaliyette Bulunanlar Listesi”ni yayımlamaya devam edecek.