ABD ve İran Arasında Türkiye: Yeni Gümrük Vergisi Tehdidi ve Sektörel Etkiler

ABD Başkanı Donald Trump'ın dün duyurduğu, İran ile iş yapan ülkelere %25 gümrük vergisi uygulama kararı, Türkiye için önemli bir karar. Yıllık yaklaşık 6 milyar dolarlık İran ticaretini korumak ile 16,4 milyar dolarlık ABD pazarını kaybetmemek arasında denge kurmak gerekecek. Karar pratikte uygulanması güç görünse de ve hukuki dayanağı belirsiz olsa da, Türk ihracatçısı için ciddi bir belirsizlik ortamı yaratıyor. Trump'ın bu hamlesi, İran'daki kitlesel protestoları destekleme politikasının bir parçası olarak konumlandırılmış durumda. Kararın kritik belirsizliklerini şöyle sıralayabiliriz. "İran ile iş yapmak" tanımı henüz yapılmadı. Petrolden mi bahsediliyor, tüm malları mı kapsıyor, burası muğlak. Buna ek olarak mevcut tarifelerin üzerine mi ekleneceği, yoksa ayrı mı uygulanacağı da net değil.

İran pazarının potansiyel kaybı, petrokimya sektörü özelinde "ithalat baskısının azalması" anlamına gelebilir. İSO ve PAGEV raporlarına göre, İran menşeli ucuz polimer ve plastik hammaddeler, yıllardır Türk iç pazarında haksız rekabet ve fiyat baskısı (dumping) yaratıyor. Olası bir yaptırım durumunda, İran'dan gelen ucuz hammadde akışının kesilmesi, yerli üreticiler için pazar payını konsolide etme ve marjları iyileştirme fırsatı doğurabilir. Buna karşın, İran'a yıllık 373 milyon dolar seviyesinde "Makine ve Mekanik Parça" ihraç eden ve BIST'te işlem gören orta ölçekli sanayi şirketleri için bu pazarın kapanması, alternatif pazar bulma maliyetlerini artıracak bir aşağı yönlü bir risk oluşturuyor. İran, elyaf için de önemli bir pazar. Bu sektörde faaliyet gösteren tekstil şirketleri için de sürecin izlenmesi gerekiyor.

İran söz konusu olunca akla ilk olarak petrol ithalatı geliyor. Ancak Türkiye, resmi kaynaklara göre 2019 yılından bu yana İran’dan ham petrol ithal etmiyor. 2001 yılında yapılan doğal gaz anlaşması devam ediyor. Ancak bu anlaşmanın da 25 yılın sonunda Temmuz 2026’da sonlanması bekleniyor. Enerji piyasasında çok önemli bir etki beklenmiyor.x

Türkiye-İran İhracat Kırılımı, 2024

2024 yılında Türkiye'nin ABD'ye toplam mal ihracatı 16,4 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. ABD, Almanya'dan sonra Türkiye'nin 2. büyük ihracat pazarı konumunda ve toplam ihracatın %6,2'sini oluşturuyor. 2023'e göre %8,6 artış kaydedildi. Özellikle beyaz eşyacılar gibi Kuzey Amerika pazarındaki payını %10-15 seviyelerine taşıyan şirketler için %25'lik bir ek tarife, rekabetçilik kaybı ve doğrudan marj baskısı riski taşıyor. Benzer şekilde, halihazırda Section 232 kapsamında %25 vergi yüküyle mücadele eden demir-çelik sektörü ek tarifelerle ABD pazarından tamamen dışlanma tehlikesiyle karşı karşıya olabilir. Tekstil ve hazır giyim sektörü, ABD pazarında %15 seviyesinde mevcut vergilere ek olarak gelecek %25'lik bir artışı göğüslemekte zorlanabilir.

Türkiye-ABD İhracat Kırılımı, 2024