Tüpraş için üçüncü çeyrek nasıl geçti?
Motorin ve jet yakıtındaki marj artışı Tüpraş için ne ifade ediyor? Ürün fiyatlarındaki yükselişin ne kadarının kâra ve nakde dönüşebileceğini üretim yapısı ve maliyetlerle birlikte inceliyoruz.
Üçüncü çeyrekte motorin, jet yakıtı ve benzin ham petrole göre belirgin biçimde değer kazandı. Tüpraş’ın üretiminde bu ürünlerin ağırlığı yüksek olduğu için gelişme şirket açısından olumlu.
Ürün marjlarında güçlü artış
Tüpraş’ın ekim yatırımcı sunumundaki aylık verilerden hesapladığımız üçüncü çeyrek ortalaması, motorinde 81,3 dolar/varile ulaştı. İkinci çeyreğe göre 32 dolar artış var. Jet yakıtında fark 17 dolar, benzinde ise 20,4 dolar genişledi.
Buradaki ürün marjı, yakıtın piyasa fiyatıyla referans ham petrol fiyatı arasındaki fark. Rafinerinin bütün maliyetlerini içermediği için şirketin varil başına net kazancı olarak okunmamalı.
| Ürün | 3Ç 2025 | 2Ç 2026 | 3Ç 2026 | Çeyreklik fark |
|---|---|---|---|---|
| Motorin | 25,0 | 49,3 | 81,3 | +32,0 |
| Jet yakıtı | 20,0 | 52,1 | 69,1 | +17,0 |
| Benzin | 18,8 | 24,3 | 44,6 | +20,4 |
| Yüksek kükürtlü fuel oil | −7,7 | −21,0 | −19,6 | +1,4 |
Çeyreğin sonunda ürünler arasındaki ayrışma daha da belirginleşti. Motorin marjı eylülde 84,1 dolarla yüksek seviyesini korurken jet yakıtı 75,3 dolara yükseldi. Buna karşılık yüksek kükürtlü fuel oil marjı −30,9 dolara geriledi. Dolayısıyla rafinerinin toplam üretimi kadar hangi ürünleri ürettiği de önem kazanıyor.
Talep zayıflarken marjlar neden yükseliyor?
Uluslararası Enerji Ajansının eylül raporuna göre Körfez ve Rusya’nın toplam net motorin ihracatı, ağustos ayında şubat seviyesinin günlük 1,6 milyon varil altındaydı. Küresel rafinerilerin işlediği petrol miktarı da geçen yılın aynı ayına göre günlük 4,2 milyon varil daha düşüktü.
Aynı raporda 2026 petrol talebinin günlük 2,5 milyon varil azalacağı tahmin ediliyor. Yani marjlardaki yükselişi güçlü tüketimle açıklamak zor. Ürün arzı talepten daha hızlı daraldığında, daha az tüketim olsa bile motorin ve jet yakıtının ham petrole göre fiyatı yükselebiliyor.
Bu nedenle marjların devamı açısından petrol fiyatının yanında devre dışı rafinerilerin dönüşünü, ürün ihracatını ve stokları izlemek gerekiyor. Arz toparlanırken talep zayıf kalırsa bugün yüksek olan fiyat farkları daralabilir.
Tüpraş bu ortamdan nasıl yararlanabilir?
Tüpraş’ın ikinci çeyrek üretiminde orta distilatların payı %55, benzinin payı %23’tü. Beyaz ürün verimi ise %83 seviyesindeydi. Son açıklanan dağılım, şirketin marjı yükselen ürünlerde önemli bir ağırlığa sahip olduğunu gösteriyor.
Kompleks rafineri yapısı da avantaj sağlayabilir. Düşük değerli ağır ürünleri motorin ve jet yakıtı gibi daha değerli ürünlere dönüştürmek, aralarındaki fiyat farkı açıldıkça daha kıymetli hâle geliyor. Ancak ilgili ünitelerin çalışması ve dönüşüm maliyetlerinin bu avantajı koruması gerekiyor.
Satış fiyatlarının zamanlaması da önemli. Özellikle jet yakıtında sözleşmeler nedeniyle piyasa marjındaki artış finansallara gecikmeli yansıyabiliyor.
Yüksek marjın ne kadarı kâra ve nakde dönüşecek?
İkinci çeyrek sonuçları bu ayrımı somutlaştırıyor. Vergi öncesi kârın geçen yılın aynı dönemine göre değişiminde ürün marjları yaklaşık 52 milyar TL olumlu katkı sağlarken ham petrol ve diğer fiyat farkları 14,4 milyar TL olumsuz etki yarattı. Ürün tarafındaki kazancın bir bölümü maliyetlere gitti.
Üçüncü çeyrekte de ham petrolün alım primi, navlun, sigorta ve enerji giderleri önemli olacak. Ayrıca pahalılaşan stoklar işletme sermayesi ihtiyacını artırabilir. Şirket daha fazla kâr ederken stoklarını finanse etmek için daha fazla nakit bağlamak zorunda kalabilir.
Tüpraş’ın ikinci çeyrek net rafineri marjı 21,4 dolar/varil, ilk yarı ortalaması 15,6 dolardı. Yönetim, ekim sunumunda yıl geneli için 13–15 dolar/varil beklentisini korudu.
